Samráð fyrirhugað 09.09.2018—17.09.2018
Til umsagnar 09.09.2018—17.09.2018
Niðurstöður í vinnslu frá 17.09.2018
Niðurstöður birtar 15.01.2019

Frumvarp til laga um breytingu á lögum um umboðsmann barna

Mál nr. 123/2018 Birt: 09.09.2018 Síðast uppfært: 15.01.2019
  • Forsætisráðuneytið
  • Drög að frumvarpi til laga
  • Málefnasvið:
  • Fjölskyldumál

Niðurstöður birtar

Frumvarpið snertir fyrst og fremst börn, embætti umboðsmanns barna og aðra opinbera aðila og samtök sem vinna að hagsmunum og málefnum barna. Áform um vinnslu frumvarpsins voru birt í samráðsgáttinni 4. júlí 2018 (mál nr. 91/2018). Tvær umsagnir bárust um áformin, frá Landssamtökunum Þroskahjálp og Barnaheillum. Sömu aðilar sendu inn umsagnir við drög að frumvarpinu. Umsögn Barnaheilla um frumvarpsdrögin var jákvæð. Sérstaklega voru nefnd atriði eins og hlutverk umboðsmanns barna við eftirfylgni og aðhald við innleiðingu barnasáttmálans, að umboðsmaður eigi að vera málsvari barna og þátttaka barna til áhrifa við mótun samfélagsins. Í umsögninni er lagt til að bætt verði við málslið þar sem fram komi sú meginregla að meta þurfi áhrif ákvarðana á börn í samræmi við 3. gr. barnasáttmálans og sjónarmiðið um að það sem barni sé fyrir bestu skuli hafa forgang við ákvarðanir sem varða börn. Í frumvarpinu er ekki orðið við þeirri tillögu þar sem í lögum um umboðsmann barna er kveðið á um starfsemi embættisins en ekki mælt fyrir um réttindi barna almennt. Í því sambandi er vísað til 1. gr. barnalaga, nr. 76/2003, þar sem efnislega sambærilegt ákvæði er að finna. Í umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar er fagnað endurskoðun á lögum um umboðsmann barna með það að markmiði að gera embættið öflugra til að standa vörð um mannréttindi og tækifæri allra barna. Vísað er til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og sérstaklega þeirra ákvæða sem snúa beint að réttindum fatlaðra barna. Samtökin telja mjög mikilvægt að stjórnvöld hafi í huga skyldur sínar gagnvart fötluðum börnum sem og skyldur til virks samráðs við endurskoðun laga um umboðsmann barna þannig að lögin stuðli markvisst að því að fötluð börn njóti allra þeirra mannréttinda sem íslenska ríkinu er skylt að tryggja þeim. Tekið var tillit til þessarar ábendingar með því að í 1. gr. laganna verði ekki einungis tilgreindur samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins heldur einnig vísað til annarra alþjóðasamninga sem lúta að réttindum barna. Í 3. kafla greinargerðar með frumvarpinu er útskýrt að þar sé m.a. átt við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ekki er um efnislega breytingu að ræða heldur nánari útskýringu á hlutverki umboðsmanns barna sem nær til allra hópa barna. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi og er orðið að lögum nr. 148/2018, sjá nánar á vef Alþingis: https://www.althingi.is/altext/149/s/0734.html

Ferill máls

Málið var opið til umsagnar í gáttinni á tímabilinu 09.09.2018–17.09.2018. Umsagnir voru birtar jafnóðum og þær bárust. Skoða umsagnir. Unnið var úr þeim ábendingum og athugasemdum sem bárust og niðurstöður samráðsins birtar 15.01.2019.

Málsefni

Óskað er eftir athugasemdum við drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um umboðsmann barna.

Með frumvarpinu er lagt til að skýrar verði kveðið á um hlutverk umboðsmanns barna og áhersla lögð á réttindi barna, m.a. samkvæmt ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Sett verði nýtt ákvæði í lögin þar sem umboðsmanni verður falið að afla og miðla gögnum og upplýsingum um aðstæður barna og stöðu tiltekinna hópa barna hverju sinni, í samvinnu við ýmsa aðila. Eiga þau gögn að liggja til grundvallar samræmdri og markvissri stefnu í málefnum barna á öllum stigum stjórnsýslunnar eins og gert er ráð fyrir í ákvæðum barnasáttmálans.

Þá er lagt til að lögfest verði að umboðsmaður skuli hafa virkt samráð við börn og starfrækja hóp barna sér til ráðgjafar en slíkur hópur hefur verið starfræktur við embættið um árabil.

Loks er í barnasáttmálanum einnig gerð krafa um þátttöku barna í ákvarðanatöku um öll mál sem þau varðar og ber að taka réttmætt tillit til skoðana þeirra. Því er lagt til að lögfest verði ákvæði um að halda skuli reglulega barnaþing þar sem farið verði yfir stöðu og þróun í málefnum barna á helstu sviðum samfélagsins og að niðurstöður þingsins verði kynntar ríkisstjórn og hlutaðeigandi ráðherrum.

Tengd mál

Innsendar umsagnir

Afrita slóð á umsögn

#1 Þóra Jónsdóttir - 17.09.2018

Umsögn Barnaheilla – Save the Children á Íslandi um drög að frumvarpi til breytinga á lögum um umboðsmann barna.

Barnaheill – Save the Children á Íslandi fengu ofangreint mál til umsagnar og þakka fyrir það tækifæri.

Barnaheill fagna þeim áformum sem birtast í drögum að frumvarpi til breytinga á lögum um umboðsmann barna.

Samtökin taka heilshugar undir þau sjónarmið sem koma fram í frumvarpsdrögunum, að umboðsmaður barna hafi sérstöku hlutverki að gegna við eftirfylgni og aðhald við innleiðingu Barnasáttmálans á Íslandi. Mikilvægt er að nú sé hlutverk umboðsmanns barna styrkt með lögum og sérstaklega vegna lögfestingar Barnasáttmálans.

Samtökin fagna þeim sjónarmiðum sem fram koma um að umboðsmaður barna eigi að vera öflugur og virkur málsvari barna í íslensku samfélagi og skuli stuðla að því að stefna stjórnvalda um barnvænt samfélag nái fram að ganga. Barnaheill hvetja til þess að bætt verði við málslið þar sem fram komi sú meginregla að meta þurfi áhrif ákvarðana á börn í samræmi við 3. gr. Barnasáttmálans og sjónarmiðið um að það sem barni sé fyrir bestu skuli hafa forgang við ákvarðanir sem varða börn.

Áhersla frumvarpsdraganna á þátttöku barna til áhrifa á mótun samfélagsins, án mismununar af nokkru tagi er annað fagnaðarefni. Hlutverk umboðsmanns barna skv. greinargerð, sé að vinna að því að fullt tillit sé tekið til réttinda, þarfa og hagsmuna barna á öllum sviðum samfélagsins. Skuli umboðsmaður setja fram ábendingar og tillögur um úrbætur sem snerta hag barna.

Hlutverk umboðsmanns barna sem styrkt er í frumvarpsdrögunum við að afla gagna og miðla upplýsingum um aðstæður barna til að nýta m.a. til grundvallar samræmdri og markvissri stefnu í málefnum barna á öllum stigum stjórnsýslunnar er afar mikilvægt. Barnaheill hvetja stjórnvöld til að tryggja almenningi, og sérstaklega börnum, aðgengi að heildstæðum upplýsingum um málefni barna úr miðlægum gagnagrunni sem allir hafi aðgang að.

Barnaheill fagna áformum um að lögfesta árlegt Barnaþing þar sem farið verði yfir stöðu og þróun í málefnum barna á helstu sviðum samfélagsins og að niðurstöður verði kynntar fyrir ríkisstjórn og þær nýttar til áframhaldandi styrkingar á réttindum barna og framfylgd þeirra.

Barnaheill hvetja stjórnvöld til að ganga enn lengra og sem fyrst, með því að undirrita og fullgilda þriðju valfrjálsu bókunina við Barnasáttmálann, sem á að gera börnum kleift að senda kvartanir beint til Barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna. Samtökin telja það brýnt verkefni til að styrkja mannréttindi barna hér á landi og sé viðurkenning á því að börn séu í raun einstaklingar með sjálfstæð réttindi, án mismununar og óháð stétt eða stöðu.

Samtökin taka fús þátt í frekara samtali um breytingar á lögum um umboðsmann barna og um framfylgni mannréttinda barna á Íslandi.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#2 Landssamtökin Þroskahjálp - 15.01.2019

Meðfylgjandi er umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um umboðsmann barna.

Viðhengi