Samráð fyrirhugað 28.09.2020—09.10.2020
Til umsagnar 28.09.2020—09.10.2020
Niðurstöður í vinnslu frá 09.10.2020
Niðurstöður birtar 19.11.2020

Drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun

Mál nr. 202/2020 Birt: 28.09.2020 Síðast uppfært: 19.11.2020
  • Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið
  • Drög að frumvarpi til laga
  • Málefnasvið:
  • Nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinar

Ferill máls

Málið var opið til umsagnar í gáttinni á tímabilinu 28.09.2020–09.10.2020. Umsagnir voru birtar jafnóðum og þær bárust. Skoða umsagnir. Unnið var úr þeim ábendingum og athugasemdum sem bárust og niðurstöður samráðsins birtar 19.11.2020.

Málsefni

Frumvarpið felur í sér viðamiklar breytingar á opinberum stuðningi við nýsköpun í landinu. Leitast er við að forgangsraða verkefnum, draga úr yfirbyggingu og auka sveigjanleika. Af frumvarpinu leiðir að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði lögð niður sem sérstök ríkisstofnun og flestum verkefnum hennar fundið annað heimili.

Markmið þessa frumvarps er að efla stuðning við nýsköpun í landinu með einföldu verklagi, skýrri ábyrgð og sterkum tengslum við háskólasamfélag, atvinnulíf og hagaðila. Þessu markmiði skal náð með eftirfarandi aðgerðum;

 Stofnun Nýsköpunargarða ehf. í samstarfi við háskólasamfélagið. Nýsköpunargarðar munu byggja á grunni Efnis- líf- og orkutækni og Rannsóknastofu byggingariðnaðarins hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands (hér eftir NMÍ) og lagt er upp með að félagið styðji við starfsemi frumkvöðla og fyrirtækja á sviði hátækni, verkfræði og skyldra greina. Lagður verður grunnur að því að fjármögnuð rannsóknaverkefni sem nú eru unnin hjá NMÍ, þ. á m. verkefni studd af Rannsóknasjóðum Evrópusambandsins, geti flust á Nýsköpunargarða.

 Framlög til og áhersla á nýsköpun á landsbyggðinni verði aukin í samvinnu við sveitarfélög, landshlutasamtök, atvinnulíf og þekkingarsamfélög á staðnum.

 Framlög til byggingarannsókna verði aukin í samvinnu við félagsmálaráðuneyti og settur á fót rannsóknarsjóður byggingarannsókna sem Tækniþróunarsjóði verður í fyrstu falið að hafa umsjón með.

 Prófunum á byggingarvörum sem ekki eru forsendur til að framkvæma á markaði verði fram haldið innan Nýsköpunargarða til þess að tryggja samfellu í framleiðslu byggingarvara á meðan unnið verður að framtíðarlausn um prófanir í samræmi við alþjóðlegar gæðakröfur.

 Fræðsla, upplýsingamiðlun og gagnasöfnun á sviði mannvirkjamála, þar á meðal útgáfa Rb- blaða, verði flutt frá NMÍ til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar í því skyni að ná fram aukinni samþættingu og skýrari ábyrgð á málefnasviðinu.

 Verkefni Efnagreininga flytjist til Matís ohf. í þeim tilgangi að ná fram aukinni samþættingu í þjónustumælingum og uppfæra ferla í samræmi við alþjóðlegar gæðakröfur.

 Starfsemi Evrópumiðstöðvar (Enterprise Europe Network) hjá NMÍ flytjist til Rannís í þágu einföldunar stuðningskerfis.

 Mótuð verði umgjörð um stafrænar smiðjur (e. fab-labs) og nýsköpunar- og frumkvöðlamennt (NFM) í samstarfi við mennta- og menningarmálaráðuneyti.

Tengd mál

Innsendar umsagnir

Afrita slóð á umsögn

#1 Bjarnheiður Jóhannsdóttir - 29.09.2020

Orðið Nýsköpunargarðar er villandi orð fyrir þá starfsemi sem þar verður og vísar að mörgu leyti til starfsemi sem mun ekki rúmast innan garðanna, miðað við faglega afmörkun hans. Nýsköpun á sér nefnilega stað í öllum greinum, en ekki einungis raunvísindum og tækni. Legg ég til að fundið verði nafn á garðana sem gefi betur til kynna afmörkun á starfsemi innan þeirra, s.s. Hátæknigarðar eða eitthvað slíkt.

Almennt virðist sem það skorti sýn á það í þessum drögum að aðrar greinar en tæknigreinar geti leitt af sár nýsköpun. Hönnun, hugvísindi og þjónustugreinar hafa gefið af sér spennandi nýsköpunarsprota undanfarin ár, en oft mætt skilningsleysi í stuðningsumhverfi nýsköpunar, þar sem allt umhverfið er formað og lagað að tæknigreinum. Hönnun er að einhverju leyti mætt í stuðningsumhvefinu í gegnum Hönnunarmiðstöð og Hönnunarsjóð, en sá vettvangur tekur ekki mikið á þverfaglegum verkefnum, þar sem hönnun er hluti nýsköpunarinnar, en ekki endilega aðalatriðið. Vinna þvert á vísindasvið er uppspretta gríðarmargra fyrirtækja á sviði nýsköpunar á heimsvísu og mikilvægt að þrengja ekki að slíkum verkefnum, með því að takmarka stuðning við tæknilega nýsköpun eða nýsköpun á sviði raunvísinda.

Afrita slóð á umsögn

#2 Ingibjörg Ólafsdóttir - 29.09.2020

Góðan daginn

Í starfi sem ég áður gengdi, kom upp mál þar sem erlent stórfyrirtæki og eigandi vörumerki þess sem unnið var með vildi fá mjög nákvæmar upplýsingar um það sem var að gerast hjá viðkomandi fyrirtæki. Fékk frábæra starfsmenn Nýsköpunarmiðstöðvar til að greina ákveðna hluti. Fyrir erlenda stórfyrirtækið virtist það skipta öllu máli að um opinbera stofnun væri að ræða sem annaðist greiningarnar, ekki einkafyrirtæki sem hugsanlega hefði verið hægt að greiða fyrir hagstæða niðurstöðu. Að hafa aðgang að þessari þjónustu frá opinberum aðila skipti í þessu tilfelli öllu máli við að afstýra frekari vandræðum

Afrita slóð á umsögn

#3 Greta Ósk Óskarsdóttir - 04.10.2020

Svo virðist vera að upphaflega hafi staðið til hjá ráðuneytinu og ráðherra að loka Rannsóknastofu byggingariðnaðarins alveg og loka á rannsóknir í rakaskemmdum og myglu sem áttu að standa yfir til ársins 2022. Þess í stað átti að stofna samkeppnissjóð, þó að ráðherra sjálf hafi viðurkennt að samkeppnissjóðir henti ekki endilega fyrir byggingarannsóknir. Svo virðist eitthvað hafa verið dregið í land og nú á Rannsóknastofa að einhverju leyti að halda áfram undir formerkjum Nýsköpunargarða? Það er mjög erfitt að nálgast skýrar upplýsingar um málið. Til að mynda, þegar spurt var um þetta málefni á fundi með starfsfólki Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, þá vísaði ráðherra á annan starfsmann, sá starfsmaður gat litlu svarað og bað viðkomandi að senda þeim fyrirspurn í tölvupósti.

Þetta er ákveðið nú þegar rakaskemmdir og mygla eru vandamál í svo gott sem öllum skólum á landinu og í húsakosti víðar. Talið er að um 30-50% húsnæðis á Norðurlöndunum sé rakaskemmt og myglað og kemur í ljós að þetta er rótorsök margra þeirra sjúkdóma sem nútímanneskjan er að eiga við. Hér má lesa meira um þessi mál:

Hugmyndir að betrumbótum í málefnum er varða rakaskemmdir og myglu á Íslandi. Tillögur sem miða að bættri heilsu, vellíðan og aukinni starfsgetu. Tillögur sem myndu væntanlega leiða til gríðarmikils sparnaðar fyrir samfélagið þegar upp væri staðið og hefðu mikið forvarnagildi þegar kæmi að langveikindum, sérstaklega fyrir börn sem eru viðkvæmari en fullorðin fyrir innanhússmengun.

Þegar kemur að ríkisútgjöldum er ljóst að gríðarstórar fjárhæðir má spara með því að taka á málefnum rakaskemmda og myglu af festu: https://www.visir.is/g/20202018998d?fbclid=IwAR2MAGkOEhcnQo6WRK8EWVVhQAuWsfI_azhJUR2fTYimKaRSKwEL2d5zJt0

Hér er rannsóknum safnað saman sem varða hagræn áhrif rakaskemmda og myglu á samfélagið, kostnað af þessum völdum og áhrif á lýðheilsu:

https://www.facebook.com/greta.o.oskarsdottir/posts/10157075996871548

Hér ber að líta skjal þar sem rannsóknum og vísindagögnum um slæm heilsufarsáhrif rakaskemmda og myglu í húsum er safnað saman: https://www.facebook.com/greta.o.oskarsdottir/posts/10157058005716548

Hér er tímaritsgreinum sem tengjast veikindum af völdum rakaskemmda og myglu safnað saman: https://www.facebook.com/greta.o.oskarsdottir/posts/10157075591061548

Þessu tengt. Hér má lesa hugleiðingar mínar um Lobbýisma og heilsu: https://www.facebook.com/greta.o.oskarsdottir/posts/10157066095011548

(Skjal unnið í samstarfi við áhugasöma aðila, til dæmis foreldra og kennara úr hinum ýmsu skólum á Íslandi, ásamt því að við tókum hugmyndir inn í skjalið útfrá ummælum af netinu).

▪️Halda úti öflugum rannsóknum á þessu sviði bæði byggingarannsókna og læknisfræðilegra rannsókna sem varða heilsufarsáhrif rakaskemmda og myglu. Einnig hvetja á einhvern hátt til slíkra rannsókna í kerfinu.

▪️Ekki loka Rannsóknastofu byggingariðnaðarins.

▪️Leyfa þeim rannsóknum sem Rannsóknastofa byggingariðnaðarins ætlaði að sinna 2018-2022 að klárast en ekki stöðva þær eins og Þórdís Kolbrún Ráðherra hefur lagt til.

▪️Gera kröfu um samræmda ástandsskoðun á húsnæði fyrir sölu.

▪️Byggja gjarnan úr steini, múr, gleri og málmi (en ekki nikkeli) og nota vikursteina í innveggi.

▪️Einangra hús að utan en ekki að innan.

▪️Hafa loftrými inni í veggjum svo bleyta geti þornað eða eitthvað kerfi sem sérfæðingar geta ráðlagt betur með, sem miðar að skaðaminnkun ef raki kemur upp inni í veggjum.

▪️Vara við notkun á gifsi í innveggjum, sérstaklega í innveggjum sem liggja að votrýmum. Svokölluð rakaþolin gifs virðast einmitt ekki vera rakaþolin svo þessi tillaga á við um allt gifsefni.

▪️Að Heilbrigðiseftirlitið rakamæli veggi, gólf og loft og leiti eftir rakaskemmdum og myglu þegar það fer í eftirlitsferðir í leikskóla og skóla.

▪️Krafa um að skólar á öllum skólastigum fari eftir tilmælum Umhverfisstofnunar frá árinu 2015 í bæklingnum: Inniloft, raki og mygla: Leiðbeiningar fyrir almenning. Þegar verið er að gera við byggingahluta sem sýktir eru af rakaskemmdm og myglu: https://www.ust.is/library/Skrar/utgefid-efni/Annad/Inniloft,%20raki%20og%20mygla_2015%20KH.pdf?fbclid=IwAR1HUmXx9QfU608H3uj6qunSNklNfEd3HeiCzRCj7ioiGBwYPQQkYgh_hC4

▪️Sett verði á löggjöf sem banni það að hagsmunaaðilar, eigi sín eigin eftirlitsfyrirtæki og gerist þarmeð eigin eftirlitsaðilar. Að sjálfstæði eftirlits með rakaskemmdum og myglu verði tryggt, eða í það minnsta bætt.

▪️Varða við því að notast við rakaskemmdan og/eða myglaðan við eða krossvið til bygginga íbúðahúsnæðis, skóla, leikskóla, eða hverra þeirra bygginga á vegum ríkis, borgar eða sveitastjórna sem koma til með að hýsa fólk.

▪️Haldin verði námskeið fyrir lækna um veikindi af völdum rakaskemmda og myglu og þeir hljóti fræðslu um meðferðir við slíkum veikindum. Það væri ekki vitlaust að hafa sér kafla um hvernig veikindin lýsa sér hjá börnum og hvaða meðferðir sem henti þeim.

▪️Að kennsla í því hvernig veikindi af völdum rakaskemmda og myglu lýsa sér og kennsla í meðferðum, líka hvernig þessu sé háttað hjá börnum og hvaða meðferðir henti þeim, verði hluti af námsskrá í grunnnámi læknisfræði á Íslandi. Gott væri að taka fyrir nýjustu rannsóknir í genaheimilislækningum einnig inn í það mengi, þar sem þær skarast á við mygluveikindi, en ákveðin hópur er genatískt útsettur fyrir grafalvarlegum veikindum af völdum rakaskemmda og myglu í húsnæði.

▪️Að varað verði við því að byggja húsnæði á mýrum, við hliðina á vötnum eða hvar þar sem jarðvegur er gríðarlega rakur.

▪️Að krafa veriði gerð um drenun við grunna húsnæðis á vegum ríkis, borgar og bæjarstjórna á þeim stöðum þar sem engin drenun er til staðar.

▪️Að tekið sé tillit til spáa um hækkun sjávarmáls næstu áratugina þegar byggingaleyfi eru gefin út.

▪️Varað verði við lagningu korkflísa á gólf.

▪️Varað verði við því að hafa tréveggi í votrýmum og sérstaklega varað við því að leggja marmaraflísar (sem draga í sig vökva) á tréveggi í votrýmum.

▪️Gerð verði skýr krafa um það í lögum að rakaskemmdir eða myglaðir byggingarhlutar verði tafarlaust fjarlægðir ef fólk verður vart við slíkar skemmdir. Að rakaskemmdir og mygla verði teknar af sérfræðingum með aðferðum sem krossmenga ekki önnur rými og stofna ekki heilsu sérfræðinga né annara sem þurfa síðar að koma inn í viðgert rými í hættu. Þetta skuli eiga við í skólum, leikskólum og á spítulum og á læknastofum og heilsugæslum og einnig á prestssetrum.

▪️Komi upp rakaskemmdir eða mygla á prestssetri þar sem prestur og fjölskylda hans eða hennar hafa búsetu, sem tryggingar greiða ekki og sem ekki megi rekja til gáleysis núverandi íbúa, sé það gert skýrt í lögum að skýlaus skylda Kirkjunnar skuli vera að fjarlægja alla sýkta byggingahluta og gera húsnæðið heilbrigt eða rífa það niður sé það svo illa farið að ekki sé því viðbjargað. Kirkjan skuli útvega fjölskyldunni heilnæmt húsnæði á meðan ákveðið sé hvað gera skuli við prestssetrið og á meðan að á viðgerðum stendur.

▪️Komi upp rakaskemmdir eða mygla í félagslegri íbúð eða smáhýsi, sem tryggingar greiða ekki og sem ekki megi rekja til gáleysis núverandi íbúa, sé það gert skýrt í lögum að skýlaus skylda borgar eða bæjarfélags skuli vera að fjarlægja alla sýkta byggingahluta og gera húsnæðið heilbrigt eða rífa það niður sé það svo illa farið að ekki sé því viðbjargað. Bær eða sveitafélag skuli útvega fjölskyldunni heilnæmt húsnæði á meðan ákveðið sé hvað gera skuli við skemmda húsnæði og á meðan að á viðgerðum stendur.

▪️Komi upp rakaskemmdir eða mygla í leiguíbúð sem tryggingar greiða ekki og sem ekki megi rekja til gáleysis núverandi íbúa, sé það gert skýrt í lögum að skýlaus skylda eiganda skuli vera að fjarlægja alla sýkta byggingahluta og gera húsnæðið heilbrigt eða rífa það niður sé það svo illa farið að ekki sé því viðbjargað. Eigandi skuli útvega fjölskyldunni heilnæmt húsnæði á meðan ákveðið sé hvað gera skuli við skemmda húsnæði og á meðan að á viðgerðum stendur. Gott væri að hvetja eigendur húsnæðis sem leigja út til að eiga varasjóð eða að gera samning við tryggingafyrirtæki til að búa sig undir ef slíkar aðstæður kæmu upp.

▪️Sérstaklega verði gætt að því að skurðstofur séu ekki rakaskemmdar eða myglaðar. Verið er að opna inn á líkama fólks og það getur valdið miklum hörmungum í líkamskerfinu að verða fyrri slíkum óæskilegum umhverfisáhrifum beint inn í innra kerfi líkamans. Gerð verði krafa um árlega ástandsskoðun á hverjum þeim stað þar sem stórar skurðaðgerðir eru framkvæmdar, sér í lagi þær, þar sem kviðarhol er opnað og opnað er inn nauðsynlegustu líffæri eins og inn á hjarta, lungu og heila.

▪️Að umsjónarfólk fasteigna og öryggisfulltrúar í skólum, leikskólum, opinberum byggingum, spítölum og heilsugæslum fái grunnfræðslu í forvörnum gegn rakaskemmdum og myglu og ráðleggingar um umhirðu með tilliti til rakaskemmda og myglu. Þeim verði kennd góð og ýtarleg viðbrögð ef upp koma lekar eða rakaástand í húsnæði.

▪️Gerð verði krafa um aðgerðaráætlun og vinnuferla þegar upp koma rakaskemmdir og mygla eða kvartanir um rakaskemmdir og myglu í húsnæði hjá skólum, leikskólum, spítölum, heilsugæslustöðvum og opinberum byggingum.

▪️Að einhver lágmarkskrafa um að ákveðin þekking sé til staðar hjá aðilum og fyrirtækjum áður en þau geti kallað sig sérfræðinga í úttektum og viðgerðum er varða rakaskemmdir og myglu. Að þau verði að standast gæðavottun áður en þau taka til starfa á markaði sem sérfræðingar í rakaskemmdum og myglu í húsnæði.

▪️Að útbúið verði staðlað form yfir það hvað teljist viðunandi úttekt á húsnæði, þá ekki aðeins próteinpróf úr byggingavöruverslun eða loftgæðamælingar eða agnamælingar í lofti, sem enn sem komið er, skila ekki heildstæðri mynd af ástandi húsnæðis. Leggja beri áherslu á rakamælingar og sjónskoðun fagfólks, í sumum tilvikum opnun inn a veggi eða sýnistökur úr byggingarefni.

▪️Að nemendur á öllum skólastigum hafi tækifæri til útiveru á skólatíma, utan frímínútna, til náms, heilsubótar og hvíldar. Aðstæður utandyra taki tillit til íslensks veðurfars.

▪️Skólar gætu komið upp gróðurhúsum eða annars konar snjallri hönnun, helst úr efnum sem mygla ekki auðveldlega og innihalda ekki skaðleg efni, til að skapa skemmtilegar útiaðstæður fyrir kennslu handa börnum.

▪️Gott væri ef góð innivist í leikskólum, grunnskólum, framhaldsskólum, Háskólum, Spítulum, læknastofum og skurðstofum, elliheimilum, heilsustofnunum og heilsuhótelum yrði sett í forgang. Forvarnargildið þegar kemur að heilsufari er ótvírætt og umfangsmikið.

▪️Að ekki megi víkja nemendum úr skóla vegna veikinda sem rekja má til myglu- og rakaskemmda né heldur segja upp starfsfólki sem kennir sér meins heldur verði ráðist á vandann sjálfann eftir tilskyldum ferlum.

▪️Sé borg eða sveitafélagi ekki unnt að útvega barni skólavist þar sem barnið þolir við í rýminu vegna rakaskemmda og myglu þá beri að finna lausn í virku samstarfi við foreldra og börn. Til dæmis með nýlegri viðbyggingu eða með því að koma barninu með forgangi í skóla þar sem foreldri telur líklegra að barnið þoli við. Það er þekkt að 25% mannkyns þolir rakaskemmdir og myglu mun verr en aðrir og þau sem hafa veikts illa þola alls ekki við þar sem rakaskemmdir og mygla eru til staðar. Þetta er ákveðin fötlun hjá þessum einstaklingum sem borg og sveitafélög verða að taka tillit til svo þeim sé ekki mismunað vegna sinnar fötlunar.

▪️Að stofnunum og fyrirtækjum sé gert kleift að fara strax með mál í ferli komi upp grunur um raka- eða myglu, þ.m.t. að tryggingafélög, ríki og/eða sveitarfélög komi strax að málum, svo að stofnun eða fyrirtæki hunsi ekki eða breiði yfir mögulegar skemmdir af ótta við kostnaðarútgjöld eða annað sem kann að reynast þeim baggi rekstrar- og þjónustulega.

▪️Að það komi til sekta og/eða lokunar húsnæðis ef sinnu- og aðgerðarleysi í viðhaldi eða viðbrögðum við raka- og mygluskemmdum stofnunar (líkt og gert er ef misbrestur er á greiðslu opinbrerra gjalda) enda beri að setja heilsu nemenda/sjúklinga í forgang.

▪️Að lög um fjöleignahús verði endurskoðuð með hliðsjón af hættulegum og skaðlegum áhrifum sem rakaskemmdir og mygla í einni íbúð getur haft á íbúa í sameign og sameignina sjálfa.

▪️Að eigendur í fjölbýli geti ekki sett sig upp á móti viðgerðum á sameign sé staðfest að um leka/raka/myglu sé að ræða í sameigninni.

▪️Reglugerð heilbrigðiseftirlitsins um hollustuhætti má gjarnan uppfæra, þar er sérkafli um skóla og ekki minnst einu orði á myglu eða skilyrði því tengdu: https://www.reglugerd.is/reglugerdir/eftir-raduneytum/umhverfis--og-audlindaraduneyti/nr/4555?fbclid=IwAR3A3CZcT2GLM72cghEa3_xt6LqIPxHJ7hcSPoeO7J12lg7y6X3K-7xus4w

▪️Það þarf að auka heimildir til eftirlits með ástandi íbúðarhúsnæðis, hið minnsta þegar það er verið að leigja það út.

▪️Að fulltrúi frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, fulltrúi frá einhverjum af reyndustu úttektaraðilunum á landinu, fulltrúi frá einhverjum af reyndustu viðgerðaraðilunum landinu í viðgerðum á rakaskemmdum og myglu gefi álit sitt til borgar eða sveitastjórnar þegar upp kemur ástand rakaskemmda og myglu í skólum á landinu og úttekt hefur farið fram. Að þau gefi álit sitt á því hvað best sé að gera svo að fjármunum sé ekki sólundað í viðgerðir sem gætu verið ólíklegar til að duga. Að þessir aðilar gefi einnig álit á því hvaða byggingarefni og byggingaraðferðir verði stuðst við ef ákveðið yrði að byggja nýtt skólahúsnæði. Sama vinnulag mætti taka upp hjá heilbrigðisstofnunum og spítulum.

▪️Að sérfræðingar frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, reyndustu úttektaraðilar á landinu og reyndustu viðgerðaraðilar á landinu komi saman og gefi út tilmæli varðandi forvarnir þegar kemur að því að byggja heilnæm hús og gefi út ráðleggingar í forvörnum gegn rakaskemmdum og myglu. Það væri síðan hægt að hafa hliðsjón af þessum tilmælum og breytingar á byggingareglugerð skoðaðar. Einnig mætti skoða hvernig eftirlit ætti að vera með því að farið yrði eftir byggingareglugerðum.

▪️Að fólk sé hvatt til þess að halda viðhaldsbók fyrir íbúðina eða húsið sitt. Sem hægt sé að afhenda með eigninni við sölu. Setja inn einhvers konar hvata fyrir það.

Eftirlit með því hvort farið sé almennilega eftir reglugerðum og teikningum. ruv.is/frett/2020/08/27/vita-minnst-um-mesta-kostnadinn?fbclid=IwAR2r9e6RuOQAldvXDWO4P0QU1LLIuwaPBPkiiWb8H9_Hb1i3HxqsC1_wTTc

▪️Aukið eftirlit með byggingum, aðgengilegri upplýsingar og ítarlegar ástandsskoðanir sem fylgi með sölu fasteigna. ruv.is/frett/2020/08/27/vita-minnst-um-mesta-kostnadinn?fbclid=IwAR2r9e6RuOQAldvXDWO4P0QU1LLIuwaPBPkiiWb8H9_Hb1i3HxqsC1_wTTc

▪️Rafrænn gagnagrunnur, sem eigendur gætu fyllt út í, þarna væru fyrir og eftir myndir, kvittanir frá iðnaðarmönnum, skýrslur frá tryggingafélögum í vatnstjónum, og þetta yrði bara allt aðgengilegt þegar þú kaupir fasteignina og þú bara tekur við bunkanum, þá væri þetta þægilegra og þetta er ekkert flókið. ruv.is/frett/2020/08/27/vita-minnst-um-mesta-kostnadinn?fbclid=IwAR2r9e6RuOQAldvXDWO4P0QU1LLIuwaPBPkiiWb8H9_Hb1i3HxqsC1_wTTc

▪️„Hús leka, allar fasteignir leka, allar fasteignir þarfnast viðhalds.” Því sé sjálfsagt, þegar nýir eigendur taki við húsi, að þau fái yfirsýn yfir viðhald fortíðar, nútíðar og framtíðar. Hann segir frá því að hann hafi einu sinni komið til eldri manns í húsi sem hann hafði sjálfur hannað og byggt. Sá var að fara selja. „Ég spurði hann út í hvenær þakið var endurnýjað og þá náði hann bara í bók sem hann hafði fyllt út í samviskusamlega frá því að hann byggði húsið, hann sinnti öllu viðhaldi og hann gat flett upp öllum dagsetningum, hvaða efni voru notuð og í þessu voru kvittanir. Bara eins og smurbók á bíl,” segir Simmi. „Fólk er að láta ástandsskoða bíla sem kosta nokkrar miljónir en þegar það kaupir fasteign fyrir tugi miljóna spáir það ekki í þessu,” bendir Simmi á. Fólk eigi rétt á að vita hvað það er að kaupa í þessu sem öðru. „Þetta er hitamál fyrir mér og ég tek þetta í alvörunni inn á mig, ég starfa sem lögreglumaður í hlutatarfi og ég tek þá vinnu ekki með mér heim, heldur þetta.” ruv.is/frett/2020/08/27/vita-minnst-um-mesta-kostnadinn?fbclid=IwAR2r9e6RuOQAldvXDWO4P0QU1LLIuwaPBPkiiWb8H9_Hb1i3HxqsC1_wTTc

▪️Hafa það skýrt að setja þurfi í lög eða reglugerðir „opinbera samþykkta verkferla” sem fara þurfi eftir þegar skoðun og endurbætur eiga sér stað á húsnæði. Orðið „fagaðili” er teygjanlegt hugtak og oft mismunandi nálganir og þekking í gangi hjá fagaðilum sem koma að ástandsskoðun og endurbótum í dag, til að sönn fagmennska sé tryggð. Ef opinberir verkferlar eru til staðar, er auðveldara fyrir íbúa/starfsfólk/nemendur að búa yfir vissu, gera kröfur og veita aðhald. Það myndi líka gagnast vel í fasteignaviðskiptum.

▪️Þegar byggingafulltrúi yfirfer teikningar sé sérstaklega farið yfir hönnun á vatnslögnum af sérfræðingi og beðið verði um úrbætur áður en teikningin er samþykkt, ef viðkomandi telur þær ekki nægilega vel teiknaðar til að koma í veg fyrir leka og sull inni í veggjum.

▪️ Að ekki megi líða meira en tvö ár milli þess sem að loftræstikerfi séu yfirfarin og hreinsuð í skólum á öllum skólastigum, stúdentagörðum, spítulum, heilbrigðisstofnunum og elliheimilum.

▪️„Mistök við hönnun eða framkvæmd

Höfundur telur vandamálið vera pólítískt frekar en tæknilegt. Talið er ljóst að hægt er að byggja hús sem að halda vatni, en það virðist vera að mistakast í miklum mæli. Mistökin eiga sér annað hvort stað við hönnun eða framkvæmd, eða bæði. Hvati hönnuða og byggingaverktaka er auðvitað að byggja hagkvæmt og hratt, þess vegna þarf inngrip hins opinbera til að tryggja nægjanleg gæði og sjá til þess að fjármunum sé varið til rannsókna. Talið er að með því að taka meira tillit til byggingareðlisfræðilegra þátta við hönnun bygginga felist mikill sparnaður yfir líftíma byggingarinnar í formi betri endingu bygginga og minna viðhalds. Samkvæmt Kjartani Guðmundssyni, lektor hjá KTH, þá er raki helsta ástæða þess að hús eyðileggist.

Eftirbátar nágrannaþjóða okkar

Við erum eftirbátar nágrannaþjóða okkar þegar kemur að þessum málum. Norðmenn eru framarlega en þar er t.d. krafa um óháða rýni með tilliti til byggingaeðlisfræði á ákveðnum tegundum bygginga, auk þess er einn hönnuður gerður ábyrgur fyrir hönnun með tilliti til rakabúskaps og á byggingatíma er sérstakur eftirlitsmaður sem fylgist með því að hönnun með tilliti til rakabúskaps sé uppfyllt, sérstaklega varðandi loftþéttleika byggingahluta. Svíar eru hins vegar framarlega varðandi öryggi með tilliti til raka í votrýmum. Þar þurfa þeir iðnaðarmenn sem að vinna í votrýmum að hafa ákveðnar vottanir. Ef að frágangur er ekki í samræmi við staðlaðar reglur þá fást vatnstjón í votrýminu ekki tryggð. Reglunar má sjá á www.sakervatten.se.

Á Íslandi er lagaramminn skýr hvað varðar hönnun með tilliti til rakabúskapar. Í byggingareglugerð er fjallað ítarlega um kröfur sem eru gerðar til bygginga til þess að standast rakaálag. Kafli 10.5 í byggingareglugerð fjallar eingöngu um raka og þar kemur t.d. eftirfarandi fram:

Mannvirki skulu þannig hönnuð og byggð að vatn eða raki geti ekki valdið skaða á mannvirki í heild eða einstökum hlutum þess eða skapað aðstæður sem valdið geta óþægindum, slysum eða verið hættulegar heilsu manna, s.s. vegna myndunar myglu eða varasamra örvera.

í 4.5.3.gr í byggingareglugerð kemur að hönnuðir eiga að skila inn greinagerð um

einangrun, þ.m.t. útreikningur á heildarleiðnitapi, sbr. 13.2.3. gr., og eftir atvikum rakaþéttingu

Hvar liggur ábyrgðin

Það er ekki talið að vandamálið snúi að lagalegum ramma hvað varðar húsbyggingar heldur frekar að eftirliti og ábyrgð. Einnig gæti vandamál á hönnunarstigi tengst venjum, en það er t.d. orðin vani að brunahönnuðir komi að hönnun bygginga og einnig er það orðið algengt að sérfræðingar í hljóðvist komi snemma að teikniborðinu. Þá væri ráð að sérfræðingar á sviði byggingareðlisfræði komi að hönnun snemma í ferlinu. Líklega er skortur á þekkingu hönnuða á byggingareðlisfræði einnig vandamál. Því er velt upp hvar verk- og tæknifræðinemar standa til samanburðar við nema í nágrannalöndunum þegar kemur að byggingareðlisfræði. Fáir verk- og tæknifræðingar virðast sérhæfa sig í byggingareðlisfræði enda fá störf í boði. Hér gæti FSR og sveitarfélög orðið leiðandi á byggingamarkaði.

Á framkvæmdartíma þarf að huga betur að því að koma í veg fyrir byggingaraka, það er raki sem efni þurfa að þorna út til þess að ná jafnvægi við umhverfi sitt. Það eru dæmi þess að rakavandamál séu umfangsmikil í húsnæði áður en flutt er inn. Byggingaraki getur t.d. orsakast af því að að byggingarefni eru blaut þegar þau eru sett upp, hvort sem þau koma blaut frá söluaðila eða blotna á verkstað, rignt getur í opna byggingarhluta og rakastig getur verið hátt innandyra vegna útþornunar steypu og múrs. Núna þegar dómsmál verða fleiri vegna ágreinings vegna rakavandamála þá þurfa verktakar að geta sýnt fram á að byggingarefni voru þurr við framkvæmd. Góður frágangur rakavarnarlags er lykilatriði heilbrigðra bygginga, en hægt er að kanna frágang rakavarnarlags á auðveldan og ódýran hátt á byggingatíma með loftþéttleikamælingum.

Þúsundir bygginga

EFLA hefur skoðað yfir þúsund byggingar þar sem talið var að rakavandamál væru til staðar. Reynsla og þekking á orsökum rakavandamál er þess vegna orðin mikill innan fyrirtækisins. Nú stefnir EFLA að því með markvissari hætti að nýta reynslu sína og þekkingu í forvarnarskyni og bjóða í auknum mæli upp á þjónustu við hönnun með tilliti til rakabúskaps bygginga og byggingarhluta. EFLA hefur unnið með forritið WUFI til þess að herma (e. simulate) raka- og varmaflæði í byggingarhlutum. Hermanirnar byggja á veðurfarsgögnum, klukkustundagildi, fyrir Veðurstofu Íslands. Niðurstöður segja til um hvort að uppsöfnun raka eigi sér stað í byggingarhlutum og hægt er að meta hvort að áhætta á örveruvexti skapist. Forritið er það fullkomnasta af sinni gerð. EFLA veitir einnig ráðgjöf við efnisval, en miklu máli skiptir að velja efni sem að gefa ekki frá sér lífræn rokgjörn efni (e. VOC) sem að draga úr gæðum innilofts. Þetta skiptir miklu máli núna þar sem að mikið af nýjum efnum eru í boði í dag og gæði þeirra eru misjöfn.

Lærum af reynslunni

Nú spyr ég hvort að ekki þurfi að fara að taka fastar í taumanna í stærsta iðnaði á Íslandi, byggingaiðnaðnum: Af hverju er engum fjármunum varið til rannsókna á sviði byggingareðlisfræði? Er áhætta við fjárfestingar á fasteignum stórlega vanmetin? Er samfélagslegur kostnaður vegna rakavandamála ekki alltof hár? Við þurfum að sjá til þess að reynsla og þekking sé nýtt til að koma í veg fyrir að sömu mistökin séu endurtekin.

Eiríkur Ástvald Magnússon. Höfundur er MSc Byggingaverkfræðingur hjá EFLU verkfræðistofu

https://www.visir.is/g/2017171009849/geta-ny-hus-stadid-uti-?fbclid=IwAR1of3slQ4ax-kl-RNmv6hsIJjdj-rf7GDfE3HQof06ru7rkLdErMPtY78E

Megi sem allra flestar af þessum hugmyndum verða að veruleika og megi okkur öllum líða sem best í okkar nærumhverfi og vonandi náum við að læra nógu mikið til að bæta umhverfisástandið í stóra samhenginu sem og því smáa. Til mikils er að vinna.

Hagræn áhrif rakaskemmda og myglu á samfélagið, kostnaður af þessum völdum og áhrif á lýðheilsu.

▪️2007. Public Health and Economic Impact of Dampness and Mold.

D. Mudarri og W.J. Fisk.

Unnið fyrir Lawrence Berkeley National Laboratory, Indoor Environment Department LBNL stundum kölluð Berkeley Lab. LBNL er Bandarísk ríkisrannsóknastofa sem gerir rannsóknir fyrir deild Orkumála þar í landi. (e. Department of Energy). Rannsóknastofnunin er staðsett rétt fyrir ofan Kaliforníuháskóla.

https://onlinelibrary.wiley.com/…/…/j.1600-0668.2007.00474.x

Æ sterkari tengsl eru að greinast milli rakaskemmda og myglu og slæmra heilsufarsáhrifa (2007) sérstaklega öndunarfæraörðugleika en fólk finnur einnig fyrir ýmsum öðrum slæmum heilsufarseinkennum þegar rakaskemmdir og mygla eru til staðar í byggingum. Það þykir hafið yfir allan vafa að slík tengsl séu til staðar (2007). Tryggingafélög hafa mörg tekið út klausur um bætur vegna rakaskemmda og myglu í húsnæði því mikil aukning hafði verið af slíkum málum í Bandaríkjunum árið 2007 þar sem gera þurfti við húsnæði og oft enduðu mál í lögsóknum til að ákvarða hver ætti að greiða fyrir viðgerðirnar. Þessi grein var rituð fyrir löggjafarvaldið til upplýsinga og til stuðnings þegar löggjafarvald fer yfir stöðu mála og leggur til aðgerðir sem miðast að því að bregðast við og koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu í byggingum.

Til þess að gera sér í hugarlund umfang þess skaða sem þetta vandamál gæti verið að valda heilsu fólks í landinu lögðu höfundar mat á það hversu mörg tilfelli af astma væru talin tengjast beint rakaskemmdum og myglu á heimilum. Höfundar mátu 30-50% meiri líkur á astma og öndunarörðugleikum ef rakaskemmdir eða mygla voru til staðar á heimili viðkomandi sjúklings.

Bestu gögn sem til voru árið 2007 gáfu til kynna að um 50% heimila í Bandaríkjunum væru rakaskemmd eða mygluð. Það væri því um helmingur fólks í landinu sem 30-50% meiri áhætta væri á að þróuðu með sér astma eða öndunarörðugleika.

Með sínum útreikningum mátu höfundar að umþaðbil 21% astmatilfella mætti rekja til rakaskemmda og myglu á heimilum. Því meta þeir sem svo að af 21.8 milljón tilfellum af astma í Bandaríkjunum (2007) megi rekja 4.6 milljón astmatilfelli beint til rakaskemmda og myglu á heimili viðkomandi. Þeir túlka það svo að lýðheilsuáhrifin séu talsverð og mögulega væri hægt að koma í veg fyrir þessi áhrif með réttri lagasetningu og átaki í að koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu á heimilum.

Kostnaðinn af astmatilfellum barna og fullorðinna almennt mátu höfundar umþaðbil 17 milljarða dollara (e. 17 billion dollars) á ári ef miðað var við tölulegar forsendur sem til staðar voru fyrir árið 2004.

Því mætti reikna út að kostnaður af astmatilfellum sem mætti rekja beint til rakaskemmda og myglu á heimili væru 3,5 milljarðar dollara (e. 3.5 billion dollars) árlega. Sá kostnaður einn bara af astmanu einu sem þessar skemmdir á húsum valda, ættu að réttlæta sterk viðbrögð frá samfélaginu. Miklar líkur séu á öðrum heilsufarsvandamálum sem ekki var búið að mæla (ritað 2007) sem ætti enn fremur að hvetja fólk til aðgerða.

Í þessari grein var aðeins litið til rakaskemmda og mygla á heimilum fólks. En höfundar telja mikla ástæðu til að skoða skólabyggingar, skrifstofubyggingar og húsnæði opinberra stofnanna, enda benti margt til þess að aðstæður þar væru síst betri en á heimilum landsmanna.

Niðurstöður voru þær að það sé til mikils að vinna að koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu i byggingum, efnahagslega og fyrir lýðheilsu íbúa landsins.

▪️2020. Hazardous air pollutant exposure as a contributing factor to COVID-19 mortality in the United States

Michael Petroni, Dustin Hill, Lylla Younes, Liesl Barkman, Sarah Howard, Brielle Howell, Jaime Mirowsky og Mary B Collins.

Ný rannsókn sýnir aukna dánatíðni af Covid 19 á svæðum þar sem mengun er meiri. Rakaskemmdir og mygla eru ein tegund af umhverfismengun, því má leiða líkur að því að fólk sem útsett hefur verið fyrir rakaskemmdum og myglu á heimili eða vinnustað, sé líklegt til að vera útsettara fyrir verri afleiðingum af Covid 19 sýkingu.

https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/abaf86

Veikindi sem vísindamenn tengja við rakaskemmdir og myglu

GRETA ÓSK ÓSKARSDÓTTIR·FÖSTUDAGUR, 26. JÚNÍ 2020·

Vísindamenn hafa tengt eftirfarandi við dvöl og veru í rýmum sem eru rakaskemmd og/eða mygluð:

Astma

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

2018. Indoor mould exposure, asthma and rhinitis: findings from systematic reviews and recent longitudinal studies. Denis Caillaud, Benedicte Leynaert, Marion Keirsbulck og Rachel Nadif fyrir hönd mygluvinnuhóp ANSES: French Agency for Food, Environmental and Occupational Health & Safety https://err.ersjournals.com/content/27/148/170137

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Bólgur

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Dauði fólks, barna og gæludýra

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Einkenni frá miðtaugakerfi

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota. Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Einkenni frá öndunarfærum, einkenni lík kvefi eða ofnæmi í nefi, nefrennsli

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota. Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2018. Indoor mould exposure, asthma and rhinitis: findings from systematic reviews and recent longitudinal studies. Denis Caillaud, Benedicte Leynaert, Marion Keirsbulck og Rachel Nadif fyrir hönd mygluvinnuhóp ANSES: French Agency for Food, Environmental and Occupational Health & Safety https://err.ersjournals.com/content/27/148/170137

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Fjölefnaóþol

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota. Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Glutahione skortur. (Mikill glutathione skortur veldur frumu- og vefjaskaða. Mjög lágt glutathione magn hefur mælst hjá fólki með Parkinsons, Alzheimers og hjá einhverfum einstaklingum. Í einni rannsókn mældist glutathione skortur hjá fólki með geðklofa.)

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Heilaþoka

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Hrotur

2020. Dampness and mold at home and at work and onset of insomnia symptoms, snoring and excessive daytime sleepiness. Juan Wang, Christer Janson, Eva Lindberg, Mathias Holm, Thorarinn Gislason, Bryndís Benediktsdóttir, Ane Johannessen, Vivi Schlünssen, Rain Jogi, Karl A. Franklin og Dan Norbäck. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32272294/

Hægur skjaldkirtill

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Lægri greindarvísitala hjá sex ára börnum

2011. Cognitive function of 6-year old children exposed to mold-contaminated homes in early postnatal period. Prospective birth cohort study in Poland. Wieslaw Jedrychowski, Umberto Maugeri, Frederica Perera, Laura Stigter, Jeffrey Jankowski, Maria Butscher, Elzbieta Mroz, Elzbieta Flak, Anita Skarupa og Agata Sowa. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0031938411003453?via%3Dihub

Sársauki í vöðva- og beinakerfi

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Slímhúðarvandamál

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Svefnleysi

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

2020. Dampness and mold at home and at work and onset of insomnia symptoms, snoring and excessive daytime sleepiness. Juan Wang, Christer Janson, Eva Lindberg, Mathias Holm, Thorarinn Gislason, Bryndís Benediktsdóttir, Ane Johannessen, Vivi Schlünssen, Rain Jogi, Karl A. Franklin og Dan Norbäck. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32272294/

Sveppasýkingar

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Mígreni

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Taugaskemmdir

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Nýfædd börn sem ná illa að þrífast

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Sjálfsofnæmissjúkdómar

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Skaði á gerlaflóru í meltingarvegi

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins. Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

Takttruflun á hjartslætti

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota. Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Krabbamein

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

2020. Mycotoxin exposure and human cancer risk: A systematic review of epidemiological studies. Liesel Claeys, Chiara Romano, Karl De Ruyck, Hayley Wilson, Beatrice Fervers, Michael Kornejak, Jiri Zavadil, Marc J. Gunter, Sarah De Saeger, Marthe De Boevre og Inge Huybrechts.https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1541-4337.12567 (2009. Molds and mycotoxins in indoor environments--a survey in water-damaged buildings. Erica Bloom, Eva Nyman, Aime Must, Christina Pherson og Lennart Larsson. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19757292/)

Ofvirkt ónæmiskerfi

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Þreyta og síþreyta

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota. Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2020. Dampness and mold at home and at work and onset of insomnia symptoms, snoring and excessive daytime sleepiness. Juan Wang, Christer Janson, Eva Lindberg, Mathias Holm, Thorarinn Gislason, Bryndís Benediktsdóttir, Ane Johannessen, Vivi Schlünssen, Rain Jogi, Karl A. Franklin og Dan Norbäck. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32272294/

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Öndunarfæraörðugleikar

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort. Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

Vanvirkt ónæmiskerfi

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts. Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

Rannsóknirnar og fræðilegu greinarnar

2020. High prevalence of neurological sequelae and multiple chemical sensitivity among occupants of a Finnish police station damaged by dampness microbiota.

Saija Hyvönen, Tuija Poussa, Jouni Lohi og Tamara Tuminen.

Finnsk rannsókn. Í þessari rannsókn mæla vísindamenn auknar líkur á einkennum frá miðtaugakerfi, þreytu, fjölefnaóþoli, takttruflun á hjartslætti og einkennum frá öndunarfærum eftir viðveru í rakaskemmdu húsnæði.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32544007/

2020. Dampness and mold at home and at work and onset of insomnia symptoms, snoring and excessive daytime sleepiness.

Juan Wang, Christer Janson, Eva Lindberg, Mathias Holm, Thorarinn Gislason, Bryndís Benediktsdóttir, Ane Johannessen, Vivi Schlünssen, Rain Jogi, Karl A. Franklin og Dan Norbäck.

Ísland, Noregur, Svíþjóð, Danmörk og Eistland. Raki og mygla á heimili og á vinnustað getur aukið líkur á því að fólk þrói með sér svefnleysi, hrotur og eða upplifi sig mikið syfjað yfir daginn. (Fullorðnir einstaklingar).

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32272294/

2020. Moist and Mold Exposure is Associated With High Prevalence of Neurological Symptoms and MCS in a Finnish Hospital Workers Cohort

Saija Hyvönen, Jouni Lohi og Tamara Tuuminen.

Rannsókn á hjúkrunarfræðingum og ljósmæðrum sem höfðu unnið í rakaskemmdu umhverfi á spítala í Helsinki. Vísindamenn mældu auknar líkur á öndunarfæraörðugleikum, einkennum frá miðtaugakerfi, þreytu, fjölefnaóþoli, heilaþoku, takttruflun á hjartslætti og sársauka í vöðva- og beinakerfi.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791119306419?fbclid=IwAR3UI86ipI9AdJIjfeedy82dEOjp74WxHcE1mlGsHYOVmZmt_BiQb7yi00I

2020. Mycotoxin exposure and human cancer risk: A systematic review of epidemiological studies

Liesel Claeys, Chiara Romano, Karl De Ruyck, Hayley Wilson, Beatrice Fervers, Michael Kornejak, Jiri Zavadil, Marc J. Gunter, Sarah De Saeger, Marthe De Boevre og Inge Huybrechts.

Mycotoxin eða sveppaeitur er tengt lifrarkrabbameini og jafnvel fleiri tegundum af krabbameini.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1541-4337.12567

2009. Molds and mycotoxins in indoor environments--a survey in water-damaged buildings

Erica Bloom, Eva Nyman, Aime Must, Christina Pherson og Lennart Larsson.

Mycotoxin eða sveppaeitur fyrirfinnst í rakaskemmdum og myglu í byggingum. Mycotoxin eða sveppaeitur eru eitruð efni sem myndast gjarnan í innanhússlofti útfrá rakaskemmdu og/eða mygluðu húsnæði.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19757292/

2018. Indoor mould exposure, asthma and rhinitis: findings from systematic reviews and recent longitudinal studies.

Denis Caillaud, Benedicte Leynaert, Marion Keirsbulck og Rachel Nadif fyrir hönd mygluvinnuhóp ANSES: French Agency for Food, Environmental and Occupational Health & Safety

Samantekt á birtum vísindalegum gögnum frá árunum 2006-2017. Vísindamenn greina auknar líkur á astma og bólgum í nefi og nefrennsli líku kvefi eða ofnæmiseinkennum í nefi og nefgöngum ef um myglu í húsnæði er að ræða. Athyglisvert er að sveppagrú utandyra hafa ekki sömu áhrif, væri áhugavert að skoða útfrá hugmyndum um verndarmátt og mótvægi góðgerlaflóru sem fyrirfinnst í lífkerfinu utandyra.

https://err.ersjournals.com/content/27/148/170137

2017. Severe Sequelae to Mold-Related Illness as Demonstrated in Two Finnish Cohorts.

Tamara Tuuminen og Kyösti Sakari Rinne.

Finnsk rannsókn. Vísindamenn rannsökuðu fjölskyldu sem varð mygluveik og fólk á vinnustað sem varð mygluveikt. Vísindamenn mældu ekki aðeins auknar líkur á astma og slímhúðarvandamálum, eins og áður voru þekkt, heldur einnig auknar líkur á taugatruflunum á borð við svefnleysi, mígreni og taugaskemmdum. Auknar líkur mældust á því að nýfædd börn næðu ekki að þrífast. Allir þáttakendur í fyrri hópi rannsóknarinnar sem höfðu lent í rakaskemmdum og myglu þjáðust af fjölefnaóþoli MCS. Rannsakendur telja myglu í umhverfi geta valdið alvarlegum veikindum jafnvel dauða fullorðinna, barna og gæludýra. Rannsakendur telja myglu í umhverfi auka líkur á sjálfsofnæmissjúkdómum og krabbameini. Að dvelja um hríð í umhverfi sem er rakaskemmd og myglað getur valdið því að ónæmiskerfi verði ofvirkt eða vanvirkt. Stór hluti þáttakenda mældist með hægan skjaldkirtil.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5377931/?fbclid=IwAR0dv8s8fG1ozTePYuhajqcI487ALP2aPK1tuTZGQ9Z6uHubPvCcy-9Z7AQ

2013. A Review of the Mechanism of Injury and Treatment Approaches for Illness Resulting from Exposure to Water-Damaged Buildings, Mold, and Mycotoxins.

Janette Hope, sérfræðilæknir í umhverfislæknisfræði.

Sérfræðilæknar mæla gjarnan glutathione skort hjá einstaklingum sem hafa orðið veik vegna rakaskemmda og myglu í húsnæði. (Mikill glutathione skortur veldur frumu- og vefjaskaða. Mjög lágt glutathione magn hefur mælst hjá fólki með Parkinsons, Alzheimers og hjá einhverfum einstaklingum. Í einni rannsókn mældist glutathione skortur hjá fólki með geðklofa.) Ýmsar meðferðaraðferðir eru notaðar til að hjálpa umhverfisveikum sjúklingum, meðal annars glutathione gjafir og aðrar afeitrunaraðferðir, góðgerlagjafir, bindiefni, bætiefni, sveppadrepandi lyf eru tekin inn. Langmikilvægast fyrir þessa sjúklinga er að húsnæðið sé lagað. Árið 1989 áleit deild almenningsheilsu í Massachusetts að upp að 50% allra veikinda væru af völdum mengunar innandyra. Má leiða líkur að því að rakaskemmdir og mygla séu tengd stórum hluta af þeirri prósentu. Því miður er lítið um uppfræðslu til læknanema í þessum efnum (árið 2013), hvorki fræðsla um hvernig þetta virkar eða hvaða meðferðum megi beita til lækninga. Væri það mikið framfaraskref og til úrbóta að hefja slíka kennslu. Höfundur tengir einnig dvöl í rakaskemmdum og myglu við sveppasýkingar, skaða á gerlaflóru í meltingarvegi og bólgur í líkamanum.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3654247/

2011. Cognitive function of 6-year old children exposed to mold-contaminated homes in early postnatal period. Prospective birth cohort study in Poland.

Wieslaw Jedrychowski, Umberto Maugeri, Frederica Perera, Laura Stigter, Jeffrey Jankowski, Maria Butscher, Elzbieta Mroz, Elzbieta Flak, Anita Skarupa og Agata Sowa.

Pólsk rannsókn. Vísindamenn mældu lægri greindarvísitölu hjá sex ára börnum sem höfðu dvalið í rakaskemmdum og myglu.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0031938411003453?via%3Dihub

Tímaritsgreinar sem tengjast veikindum af völdum rakaskemmda og myglu

▪️Líklegt er að krabbamein og geðklofi séu tengd ónæmiskerfinu:

https://www.nytimes.com/…/schizophrenia-psychiatric-disorde…

▪️Líklegt að ofnæmi séu tilkomin vegna skaða á kerfinu.

Af hverju fáum við ofnæmi eftir dvöl í myglu eða rakaskemmdum?

Ónæmissérfæðingurinn Ruslan Medzhitov telur það stafa af viðbrögðum líkamans við skaða á kerfinu. Líkt og þegar innbrotsþjófur brýtur rúðu á heimili sem setur viðvörunarkerfið í gang, þá fer ónæmiskerfið að flagga óvini þegar eitraðar sameindir herja á líkamann. Líkaminn fer að leita upp óvininn og setja rautt flagg á þá sem eru grunsamlegir.

Dvöl í myglu og rakaskemmdum veldur oft "leaky gut" þar sem varnir þarmanna bresta og óæskilegar fæðueindir komast í blóðrásina, líkaminn fer að flagga mjólk, glúten, fisk, og fleiri ofnæmisvalda sem eiga ekki heima í blóðinu. Nikkel, myglutegundir og fleira. Mikill stormur byrjar að myndast í kerfinu. Ónæmiskerfið verður ofvirkt eða vanvirkt eða hvort tveggja og óþol og ofnæmi stóraukast.

Ruslan M. Medzhitov is a professor of immunobiology at Yale School of Medicine, a member of Yale Cancer Center, and a Howard Hughes Medical Institute investigator.

https://www.independent.co.uk/…/ruslan-medzhitov-interview-…

Þessi listi mun vaxa og verður uppfærður.

Lobbýismi og heilsa

Lobbýismi. Hagsmunagæsla: https://www.visindavefur.is/svar.php?id=15658

Þegar kemur að heilsu þá er það ekki endilega alltaf svo að stjórnvöld velji strax heilsusamlegustu leiðina að hlutunum. Þar koma stundum inn hagsmunöfl sem þrýsta á stjórnmálafólk og stundum hafa hagsmunaöflin hjálpað til við að koma stjórnmálafólki til valda.

Ýmsir aðilar á markaði hafa ekki endilega beinan hag af því að almenningur sé hraustur.

Þetta á til dæmis við um:

☑️Stóra fasteignaeigendur sem hafa ekki endilega hag af ítarlegum myglurannsóknum.

☑️ Lyfjafyrirtæki sem hafa ekki endilega hag af því að fólk búi í heilnæmu húsnæði og hafi heilnæma staði til að sækja vinnu og skóla í heilnæmum rýmum, rækti líkama sinn, taki inn heilnæm vítamín og bætiefni og borði heilnæma fæðu.

☑️ Einkarekin skurðlækningafyrirtæki sem hafa ekki endilega hag af því að fólk búi í heilnæmu húsnæði og hafi heilnæma staði til að sækja vinnu og skóla í heilnæmum rýmum, rækti líkama sinn, taki inn heilnæm vítamín og bætiefni og borði heilnæma fæðu.

☑️ Mjólkurvörufyrirtæki sem væru tengd ofangreindum aðilum gætu bætt óhóflega miklu af sykri, aspartami og asesúlfam K í vörur sínar þar sem það gæfi þeim gott bragð en hefði jafnframt slæm áhrif á heilsu viðkomandi, ef viðkomandi ættu vini í "heilsubransanum" (sér í lagi skurð- og lyflækningabransanum) þá væri þetta gagnlegt kerfi fyrir þessa hagsmunaaðila. Í það minnsta væri ekki mikill hvati til að huga að því að varan væri heilsusamleg þegar kæmi að viðbættum efnum. Svo ef viðkomandi væru líka tengd aðilum sem selja aspartam og sykur á landinu, þá eykst hagkvæmnin enn meira fyrir viðkomandi og einkavinina en með möguleika á kostnaði fyrir lýðheilsu.

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur af þessu miklar áhyggjur og telur það áhyggjuefni að hagsmunaöfl séu að trufla hreinar og beinar leiðir að lýðheilsu, vegna afskipta í þessum efnum.

Þetta er áberandi í Bandaríkjunum og meiraðsegja hefur Trump ráðist beint að Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni.

Það krabbamein sem kerfin okkar eru að eiga við núna eru spillingaröflin. Þau eru að stækka og gildna á kostnað alls annars í kerfunum. Krabbameinið stækkar (hagsmuanöflin og einkavinirnir verða æ ríkari) en almenningur og allir aðrir eru þess í stað ekki að fá næga næringu og eru að veiklast. Ef við leyfum þeim að vaða uppi án afláts, þá mun heildarkerfið að lokum deyja. Það fer að nálgast hættuástand í þessum efnum í Bandaríkjunum.

Hvernig ætlum við að hafa þetta á Íslandi? Við verðum sjálf að gerast lobbýistar fyrir okkar heilsu og ekki síst heilsu barna okkar.

Ef Þórdísi Kolbrúnu er virkilega umhugað um lýðheilsu hér á landi og heilsu þeirra barna sem hér sækja skóla, er ég viss um að hún hugsar þetta betur og að hún skoði betri lausnir.

Afrita slóð á umsögn

#4 Sigurður Árnason - 06.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn Byggðastofnunar um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#5 Þekkingarnet Þingeyinga - 06.10.2020

[Einnig sent á pdf-formi í samráðsgátt]

Efni: Umsókn um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun

Í fyrirliggjandi lagafrumvarpi og greinargerð með því er á mörgum stöðum lögð mikil áhersla á eflingu nýsköpunarstarfs á landsbyggðinni. Þetta kemur meðal annars fram í markmiðsgreininni sjálfri.

Á undanförnum árum hefur berlega komið í ljós að bráðvantað hefur aðstöðu fyrir frumkvöðla í byggðum landsins utan höfuðborgarsvæðisins og stærstu þéttbýlissvæðanna. Þ.e. afdrep og hvetjandi starfsumhverfi/-aðstöðu fyrir frumkvöðlana, hvort sem um er að ræða fyrirtæki eða einstaklinga. Nýsköpunarmiðstöð Íslands fór af stað með göfug markmið af þessu tagi fyrir um áratug síðan samhliða opnun mannaðra starfsstöðva og þátttöku í stofnun Fab-lab smiðja á nokkrum stöðum í byggðum landsins. Á Húsavík var ásamt fleiri stöðum þannig opnuð tveggja manna starfsstöð á þessum tíma, sem m.a. var ætlað að stíga inn í þjónustu við frumkvöðla á fyrstu stigum. Þessi starfsemi var skorin niður smám saman á flestum stöðum á landinu, þ.á.m. Húsavík og hefur engin stafsemi eða þjónusta komið í staðinn. Ennfremur minnkaði aðkoma að þeim Fab-lab smiðjum sem þó hafði verið komið á fót og aðrir aðilar komu inn í rekstur og utanumhald þeirra.

Þekkingarsamfélagið á Húsavík hefur síðastliðið ár unnið að því að efla með afgerandi hætti innviði í nýsköpun og frumkvöðlastarfi. Leiða saman atvinnulíf og frumkvöðla við rannsóknir og menntaþjónustu undir einu þaki („FRYSTIHÚSIГ) og mynda nýja öfluga miðstöð nýsköpunar og frumkvöðlastarfs („HRAÐIÐ-nýsköpunarmiðstöð). Þekkingarnet Þingeyinga leiðir þessi verkefni og vinnur að þeim í samráði við SSNE (Samtök sveitarfélaga á norðurlandi eystra), Norðurþing og klasa samstarfsstofnana á svæðinu. Við útfærslu fyrrgreindrar miðstöðvar er unnið út frá því að opinberir aðilar fjármagni grunnrekstrinum, þ.e. húsnæði og lágmarksumsjón, en öll uppbygging og verkefni innan einingar verði fjármögnuð úr öðrum áttum, m.a. úr einkageiranum frá fyrirtækjum. Viðræður standa yfir við fyrirtæki á einkamarkaði í þessu tiltekna verkefni, þ.m.t. sterk nýsköpunar- og tæknifyrirtæki sem lýst hafa áhuga á aðkomu

Með vísan til framangreindra aðstæðna er bent á mikilvægi þess að það lagafrumvarp sem hér um ræðir nái yfir aðkomu að fjármögnun innviðaverkefna nýsköpunar á landsbyggðinni. Þannig tryggi frumvarpið markmiðin um eflingu innviða nýsköpunarstarfs í byggðum landsins með afgerandi hætti og tilgreindar verði leiðir til að ná þessum markmiðum fyrir byggðir landsins. Þá þarf að setja niður lagaákvæði sem gera það ófrávíkjanlega skyldu að efla innviði fyrir nýsköpunar- og frumkvöðlastarf dreifðari byggða. Grundvallaratriði er að skilja ekki við lagatexta með þeim hætti að eingöngu höfuðborgarsvæðið og stærstu þéttbýlissvæði landsins njóti fjármögnunar innviða heldur verði tryggt að lögin leggi skyldur á herðar ríkisvaldsins að mynda jarðveg fyrir nýsköpunarstarf í öllum byggðum landsins, með því umfangi sem við á hverju sinni. Samhliða þessu þurfa að vera skýrar og afgerandi heimildir til ráðherra til samninga við svæðisbundnar stofnanir um fjármögnun og rekstur innviða í nýsköpunarstarfi í byggðum landsins.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#6 Hulda Birna Kjærnested Baldursdóttir - 06.10.2020

Ef tilgangur frumvarpsins er að efla nýsköpunarumhverfið og auka skilvirkni þess stuðnings sem í boði er, hraða þróun framúrskarandi nýsköpunarverkefna og auka þannig verðmætasköpun í þjóðfélaginu.

Ætti frumvarpið að snúast um að gefa í og efla nýsköpun, með því að bæta við fulltrúum Nýsköpunarmiðstöðvar á landsbyggðinni. Það er ómetanlegt að hafa tengslanet sérfræðinga út um allt land. Störf á staðsetningar virka í báðar áttir.

Með því að leggja niður stuðning á fyrstu stigum. Það tengslanet sérfræðinga og skilvirkni að betri nýsköpun, verður til þess að við förum mörg ár aftur í tímann, ef frumkvöðullinn á suðvesturhorninu þarf nú að greiða fyrir aðstoð á fyrstu stigum. Það eru ekki allir frumkvöðlar í ,,Hátækni"geiranum.

í þessu frumvarpi er ekkert að sjá um þann stuðning sem þarf til að koma vænlegum fyrirtækjum á þann stað sem það fer að skila arðsemi fyrir þjóðarbúið.

Finnst vanta að sérfræðingar munu í nánu samstarfi við frumkvöðulinn vinna að flestum þeim þáttum sem snúa að viðskiptaþróun:

Þróun viðskipta- og vöruhugmynda

Gerð viðskiptalíkans

Tækniráðgjöf

Leit að samstarfsaðilum

Markaðs og ímyndarmál

Stofnun og rekstur fyrirtækis

Hugverkavernd

Styrkumsóknir og fjármögnun

Það er nefnilega hægt að gera nýsköpun skilvirkari og þvert á allar greinar. td. verið hraðvöxtur, ungir frumkvöðlar, skapandi greinar, opinber nýsköpun, umhverfismál og samfélagsleg nýsköpun.

Styð það að efla nýsköpun, en ekki að stöðva hjól nýsköpunar.

Afrita slóð á umsögn

#7 Gylfi Sigurðsson - 06.10.2020

Varðar: Drög að frumvarpi til laga um stuðning við nýsköpun

Þegar sú ákvörðun var kynnt á vef Stjórnarráðs Íslands 25. febrúar s.l. að leggja ætti Nýsköpunarmiðstöð Íslands niður var engin greiningarvinna lögð fram þeirri ákvörðun til grundvallar. Í greinargerð frumvarpsins eru ýmsar forsendur tilgreindar þ.á.m. verkefni sem stofnunin hefur unnið að. Árlegur meðalkostnaður árin 2018 – 2020 var skv. gr. 2.4.2 ~ 1.425 milljónir/ári og þar af sértekjur ~ 723 milljónir/ári og framlag ríkisins því ~ 700 milljónir/ári.

Á NMI vinna í dag ~ 70 starfsmenn og meðalframlag hvers starfsmanns til rekstursins hefur því verið ~ 10 milljónir/ári.

Í tölunum liggur fyrir kostnaðarmat, en ekki mat á óeiginlegum eða óefnislegum tekjum eigandans (þjóðfélagsins), sem mætti kalla árangursmat stofnunarinnar. Viðhorf minni (t.d. sprota og atvinnulausra) og stærri (t.d. Vegagerðarinnar) aðila sem notið hafa þjónustu NMI kemur þannig ekki fram. Hluti sprota sem notið hafa stuðnings NMI hafa vaxið og dafnað t.d. Genís, Hefring ehf, DTE Equipment, Space Iceland, Nox Medical, Atmonia o.fl. og eru líklegir til eða hafa þegar skilað þjóðarbúinu tekjum, jafnvel umtalsverðum tekjum.

Í viðtali við Þorstein Inga Sigfússon heitinn fyrrverandi forstjóra NMI í Fiskifréttum 19.02.2018 segir þannig að árleg velta fyrirtækja sem hafi orðið til í samstarfi við NMI sé að jafnaði um 10 milljarðar króna og hefur að líkindum aukist síðan.

Aðstoð við atvinnulausa, sem fjölgar því miður nú á samdráttartímum í atvinnulífinu, er lofsverður þáttur starfsseminnar.

Þegar störf svo margra eru í húfi verður vönduð greiningarvinna að öllu leyti að liggja til grundvallar ákvörðun.

Andi frumvarpsins er að vöxtur, verðmætasköpun og áhugaverð störf í íslensku samfélagi í framtíðinn munu ekki síst verða að byggja á nýsköpun. Til þess að ná því markmiði þarf öfluga umgjörð og hefur NMI ásamt fleiri aðilum gegnt veigamiklu hlutverki og m.a. stutt við veikburða sprota, sem sumir hafa náð að dafna eins og áður segir. Það er mun vænlegra til árangurs á þessu sviði að byggja áfram á og auka við sérþekkingu og reynslu NMI heldur en að róa á ókunn mið. NMI væri áfram ásamt fleiri aðilum ætlað að styðja við nýsköpun út um landið, en í meiri mæli en verið hefur. Í þessu sambandi þarf einnig að hafa í huga að í tiltölulega fjölmennum kjarna er líklegra að frjóar hugmyndir fæðist, nærist og komist á flug.

Innan byggingar- og mannvirkjahluta NMI; Rannsóknastofu byggingariðnaðarins (Rb), er og hefur verið til staðar gríðar mikil þekking á steinsteypu í alþjóðlegum samanburði. Þegar alkalívirkni var helsta vandamál íslenskrar steinsteypugerðar á árunum 1960 – 1985 og kostaði þjóðarbúið stórfé gegndi Rb með Harald Ásgeirsson forstjóra fremstan í flokki ásamt Steinsteypunefnd lykilhlutverki í að finna lausn á málinu allri þjóðinni til hagsbóta.

Nauðsynlegt hefur verið að finna sérhæfðar lausnir á síðustu tveimur áratugum til þess að gera við steinsteypu annars vegar í erfiðu frost- þíðu og sjávarfallaumhverfi og hins vegar þar sem mjög mæðir á slitstyrk yfirborðs brúa. Þarna hefur afar verðmæt sérfræðiþekking starfsmanna Rb undir forystu Ólafs H. Wallevík reynst lykilþáttur.

Af langri reynslu af störfum á verkfræðistofu og síðar Brúadeild Vegagerðarinnar er undirrituðum ljós yfirburða sérfræðiþekking starfsmanna Rb á ofangreindum þáttum og það einnig í alþjóðlegum samanburði og sér ekki að nein verkfræðistofa né háskólarnir hafi getu né burði til að koma í þeirra stað á komandi árum.

Með því að leggja Rb niður er gríðarlega mikilvægri sérfræðiþekkingu, sem hefur verið þróuð á áratugum varpað fyrir róða og er mjög brýnt að þingmenn hugsi sig tvisvar um áður en það er gert.

Vegna sérstæðs veðurfars á Íslandi gengur ekki að flytja inn byggingavörur eða byggingalausnir, sem ganga í öðrum löndum, þ.á.m. öðrum Norðurlöndum að óathuguðu máli. Sama á við um innlendar byggingalausnir. Óháð, óhagnaðardrifin öflug rannsóknarstofnun með trúverðuleika, virk tengsl og samskipti við erlendarr systurstofnanir er lykilaðili til þess að vernda neytendur í þessu sambandi. Álitamál er hvort Nýsköpunargarðar ehf muni verða til þess bærir að sinna þessum verkefnum.

Mygla og raki í húsum hefur verið og er algengt vandamál og verður örugglega viðvarandi um ókomin ár. Rb hefur unnið að greiningu þessara vandamála og m.a. staðið fyrir fjölmennum fundum og ráðstefna var fyrirhuguð nú í október, ef aðstæður leyfðu. Óháð, óhagnaðardrifin rannsóknarstofnun í samvinnu við verkfræðistofur og háskólasamfélag mun líkt og í flóknum vandamálum tengdum alkalívirkni fyrir ekki svo löngu reynast nauðsynleg, leiðandi miðstöð rannsókna og dreifingaraðili upplýsinga, sem varða þjóðarhag.

Við framleiðslu sements í dag losnar umtalsvert CO2 og því hefur Rb unnið að þróun umhverfisvænni steinsteypu í samvinnu við fagaðila undanfarin ár með það að markmiði að minnka sementsmagn í „venjulegri húsasteypu“ um u.þ.b. helming. Í lengri framtíð gæti síðan komið til sögunnar ný gerð bindiefnis í steinsteypu með jarðfjölliðun sbr. grein Dr. Guðmundar Guðmundssona í Kjarnanum 16.08.2020.

Til fróðleiks er rétt að vekja athygli á, að Vesturlandsvegur í Kollafirði var steyptur 1972 og enn er ekið á sama vegyfirborði nú 48 árum seinna. Malbikað vegyfirborð hefði líklega þurft að endurnýja á 8 – 12 ára fresti. Hvort er umhverfisvænna?

Hér að framan var minnst á sérhæfðar steinsteypulausnir til notkunar í yfirborði brúa, en þar er einmitt hugsað til langrar endingar. Í langri endingu felst minni árleg losun og umtalsverður sparnaður fyrir þjóðarbúið, en í umræðunni um losun virðist gleymast að taka endingu með í reikninginn.

Í dag er gjarnan horft til losunar frá byggingariðnaði, en hlutina verður að setja í samhengi, því á meðan við erum hægt og bítandi að flytja okkur yfir í umhverfisvænni bifreiðar og stefnum á að minnka sementsmagn í steinsteypu, þá sinnum við í litlum mæli stærstu þáttum losunar hér á landi skv. grein og súluriti Eyþórs Edwaldssonar í Kjarnanum 22.09.2020:

Hlutfallsleg skipting losunar losunar á Íslandi á ári:

Úrgagngur: 229.630

Landbúnaður: 578.190

Iðnaðarferlar: 2.039.340

Orka: 1.907.490

Illa farið land: 9.000.000

Framræst votlendi: 9.320.780

Hér að framan hefur aðeins verið komið inn á örfá atriði í starfi stofnunar, sem sannarlega hefur gegnt afar veigamiklu hlutverki á sviði vísinda, tækni, þjálfunar og kennslu hér á landi.

Þegar leggja á niður svo mikilvæga stofnun blasir við hætta á að tómarúm myndist, þjónusturofi fyrir fyrirtæki og stofnanir, spekileka, fágæt þekking og reynsla tapist, verðmæt tengsl inn á við og út á við fari í súginn o.s.frv. Það er því afar brýnt eins og áður segir, að þingmenn íhugi stöðuna sem upp er komin gaumgæfilega.

Gylfi Sigurðsson

Byggingaverkfræðingur

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#8 Greta Ósk Óskarsdóttir - 06.10.2020

Ég vitna hér í tillögu til þingsályktunar.

https://www.althingi.is/altext/150/s/1085.html?fbclid=IwAR0IFPOwsG_Nb16xyfdFW00tLiCZQJb2mBa3N95LpyxIWp5ocd4elQy0DxA

150. löggjafarþing 2019–2020.

Þingskjal 1085 — 641. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um gerð leiðbeininga um úttektir og mat á rakaskemmdum og myglu og heilsukvillum af þeirra völdum.

Flm.: Una María Óskarsdóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Þórarinsson, Karl Gauti Hjaltason, Ólafur Ísleifsson, Sigurður Páll Jónsson, Þorsteinn Sæmundsson, Þorgrímur Sigmundsson.

Alþingi ályktar að fela félags- og barnamálaráðherra, í samráði við heilbrigðisráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, að stofna sérfræðihóp sem hafi það verkefni að gera leiðbeiningar um hvernig framkvæma skuli úttektir og mat á rakaskemmdum og myglu og heilsufarsáhrifum sem þær geta haft. Skal hann skipaður fulltrúum frá félags- og barnamálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, Rannsóknastofu byggingariðnaðarins, Umhverfisstofnun, Mannvirkjastofnun, Vinnueftirlitinu og embætti landlæknis.

Ráðherra skal skila Alþingi skýrslu með tillögu að leiðbeiningum eigi síðar en 1. mars 2021.

Greinargerð.

Með tillögu þessari er lagt til að stofnaður verði sérfræðihópur sem útbúi leiðarvísa sem verði notaðir við úttektir og mat á rakaskemmdum og þeim heilsufarsáhrifum sem þær geta haft. Tillagan var áður lögð fram á 149. löggjafarþingi (862. mál).

Markmiðið er að útbúa samræmdar leiðbeiningar fyrir fagaðila um hvernig eigi að fara að annars vegar við mat á rakaskemmdum á húsnæði og hins vegar við mat á heilsufarsáhrifum rakaskemmda og myglu. Á undanförnum árum hefur tilfellum vegna raka- og mygluskemmda í húsum fjölgað og hafa komið upp stór vandamál, m.a. í skólum og á heimilum og vinnustöðum, vegna þessa með tilheyrandi heilsufarsáhrifum á einstaklinga sem þar eru. Árið 2015 gaf Umhverfisstofnun út leiðbeiningar varðandi inniloft, raka og myglu í híbýlum. 1 Þær leiðbeiningar lúta að því hvernig best sé að viðhalda og bæta heilnæmi innilofts og er þeim fyrst og fremst beint til almennings. Hins vegar eru ekki til neinir samræmdir leiðarvísar til að meta ástand á húsnæði vegna rakaskemmda og myglu og heilsufarsáhrif og/eða heilsufarsvanda af þeirra völdum. Af því leiðir að mismunandi aðferðir eru notaðar við að meta raka og rakaskemmdir í húsnæði sem gefa misgóðan árangur og leiða m.a. til þess að ekki er unnt að vinna tölfræði yfir tilvikin. Því er lagt til að skipaður verði sérfræðihópur sem vinni leiðbeiningar eða áætlun um hvernig bregðast eigi við þegar slík tilfelli koma upp. Áhersla er lögð á að vandinn er tvíþættur, þ.e. annars vegar rakaskemmdir og mygla og hins vegar mögulegur heilsufarsvandi af völdum þessa og því telja flutningsmenn nauðsynlegt að fá fagaðila á mörgum sviðum í sérfræðihópinn.

Aðrar Norðurlandaþjóðir standa Íslendingum mun framar í þessum málum, þ.e. varðandi rakaskemmdir og áhrif þeirra, og hafa tekið upp verkferla við greiningu þeirra, sem þó eru ólíkir en hægt væri að aðlaga að íslenskum aðstæðum. Á síðu stjórnsýslustofnunar samgöngu-, byggingar- og húsnæðismála (d. trafik-, bygge- og boligstyrelsen), sem heyrir undir samnefnt ráðuneyti í Danmörku, er t.d. að finna ítarlegar leiðbeiningar um hvert eigi að snúa sér vegna heilsuspillandi húsnæðis. 2 Er gerður greinarmunur á hvort húsnæði sé í eigin eigu eða leiguhúsnæði og vísað í viðeigandi lagaákvæði. Heilbrigðiseftirlitið í Danmörku gaf árið 2009 út bækling með ráðleggingum um hvernig bregðast eigi við raka- og mygluskemmdum. 3 Þá hefur Ástralía tekið vel á þessu vandamáli og m.a. sett upplýsingar um CIRS (Chronic Inflammatory Response Syndrome) á heimasíðu þingsins. Árið 2018 kom síðan út skýrsla þar sem farið var yfir heilsufarsáhrif af völdum rakaskemmda. 4

Starfshópur um endurskoðun laga og reglugerða með tilliti til myglusvepps í húsnæði skilaði af sér skýrslu í mars árið 2015. 5 Hópurinn fór yfir gildandi regluverk og komst að þeirri niðurstöðu að ekki þyrfti að fara í umfangsmiklar breytingar að svo stöddu. Hins vegar kom eftirfarandi fram í niðurstöðu skýrslunnar, kafla 6.5: „Að mati starfshópsins er einnig afar mikilvægt að Mannvirkjastofnun ræki hlutverk sitt hvað varðar það að annast og stuðla að rannsóknum á sviði byggingarmála og að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði í auknum mæli gert kleift að sinna byggingarrannsóknum, ekki síst vegna þeirra vandamála er lúta að raka og myglu í húsnæði. Í því sambandi er mikilvægt að fjármagn verði lagt í auknar rannsóknir á sviði byggingareðlisfræði og viðhaldi bygginga.“ Hópurinn taldi hins vegar vera nauðsynlegt að byggingareftirlit væri skilvirkt til að tryggja að öllum kröfum mannvirkjalaga og reglugerða væri fylgt og komið í veg fyrir ófagleg vinnubrögð. Sömuleiðis væri mikilvægt að unnt verði að grípa inn í þegar húsnæði í notkun reynist skaðlegt heilsu. Virðist sem lítið hafi verið aðhafst í kjölfar þessarar skýrslu.

Flutningsmenn telja nauðsynlegt að til séu samræmdar eða staðlaðar leiðbeiningar um úttektir, mat og viðbrögð fagaðila við rakaskemmdum og myglu og mögulegum heilsufarsvandamálum af þeirra völdum. Á þann hátt er mögulega hægt að koma í veg fyrir frekari skemmdir á húsum og möguleg heilsufarsvandamál. Miðar tillagan að því að slíkar leiðbeiningar verði útbúnar.

Tilvísanir:

1 www.ust.is/library/Skrar/utgefid-efni/Annad/Inniloft,%20raki%20og%20mygla_2015%20KH.pdf

2 www.trafikstyrelsen.dk/DA/Bolig/Byfornyelse/Sundhedsfarlige-boliger.aspx

3 www.sst.dk/da/udgivelser/2010/~/media/4C0B229E39FC4030B00906364801023F.ashx

4 parlinfo.aph.gov.au/parlInfo/download/committees/reportrep/024194/toc_pdf/ReportontheInquiryintoBiotoxin-relatedIllnessesinAustralia.pdf;fileType=application/pdf

5 www.ust.is/library/Skrar/Einstaklingar/Graenn-lifstill/Heimilid/Mygluskyrsla_og_fylgiskjal.pdf

" Starfshópur um endurskoðun laga og reglugerða með tilliti til myglusvepps í húsnæði skilaði af sér skýrslu í mars árið 2015. 5 Hópurinn fór yfir gildandi regluverk og komst að þeirri niðurstöðu að ekki þyrfti að fara í umfangsmiklar breytingar að svo stöddu. Hins vegar kom eftirfarandi fram í niðurstöðu skýrslunnar, kafla 6.5: „Að mati starfshópsins er einnig afar mikilvægt að Mannvirkjastofnun ræki hlutverk sitt hvað varðar það að annast og stuðla að rannsóknum á sviði byggingarmála og að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði í auknum mæli gert kleift að sinna byggingarrannsóknum, ekki síst vegna þeirra vandamála er lúta að raka og myglu í húsnæði. Í því sambandi er mikilvægt að fjármagn verði lagt í auknar rannsóknir á sviði byggingareðlisfræði og viðhaldi bygginga.“ Hópurinn taldi hins vegar vera nauðsynlegt að byggingareftirlit væri skilvirkt til að tryggja að öllum kröfum mannvirkjalaga og reglugerða væri fylgt og komið í veg fyrir ófagleg vinnubrögð. Sömuleiðis væri mikilvægt að unnt verði að grípa inn í þegar húsnæði í notkun reynist skaðlegt heilsu. Virðist sem lítið hafi verið aðhafst í kjölfar þessarar skýrslu."

Af hverju er Þórdís Kolbrún að loka Rannsóknastofu byggingariðnaðarins? Stofna samkeppnssjóð sem hentar ekki, gera það minnsta mögulega sem hægt er fært yfir í Nýsköpunargarða með í raun ekkert plan sem hægt er svo að má út í nánustu framtíð.

Af hverju er verið að gera skipulega aðför að umhverfismælingum, bæði er varðar rakaskemmdir og myglu en líka umhverfismælingar í víðara samhengi eins og loftgæðamælingar?

Er ráðherra virkilega að hugsa meira um hag stórra fasteignaeigenda og stóriðju á kostnað almennings? Á kostnað barna?

Að auki:

Hvað er að frétta af þessu máli? Hefur sérfræðihópur verið stofnaður sem á að skila af sér skýrslu næsta vor? Hverjir eru í þeim hópi?

Ég tel þetta ekki ásættanlegar aðgerðir sem Þórdís Kolbrún hefur boðað og kem fram mínum mótmælum og mótmælum margra aðila sem ég er í sambandi við. Hagur og heilsa almennings, sér í lagi barna hlýtur að vera sett í forgrunn, hún hlýtur að trompa hagsmuni stórfyrirtækja. Eða hvað?

Afrita slóð á umsögn

#9 Greta Ósk Óskarsdóttir - 06.10.2020

Þetta frumvarp er allt svo óljóst orðað að ráðherra getur í raun bara gert næstum hvað sem ráðherra sýnist ef það rennur óbreytt í gegn. Það er áberandi hversu óljóst þetta allt er og hversu erfitt er að nálgast upplýsingar. Margir hópar eru óánægðir, þolendur rakaskemmda og myglu, margir frumkvöðlar, mun erfiðara verður í raun að sækja fjármagn og ráðgjöf til góðra verka. Þetta lyktar allt af hagsmunagæslu fyrir einn flokk og tengda aðila í atvinnulífinu. Þetta virðist ein stór tilraun til að skreyta sig fallegum orðum og tískuorðum og viðrast vera að gera góða hluti og taka til en ef virknimódelið er skoðað er þetta divide and conquer, smætta, gera erfiðara fyrir, senda á víð og dreif, gera erfiðara að sækja um fjarmágn, færa nýsköpun til Akraness heimabæjar ráðherra og kjördæmi ráðherra, þar sem vinkona hennar sem auglýsir fyrir Icelandair Hotels býr, þetta er eins og farsi, eins og þáttur í Bílastæðisvörðunum. Viljum við búa í slíku samfélagi þar sem slík eiginhagsmunagæsla og einkavinavæðing á kostnað hag almennings og umhverfis íklædd einhverjum glassúr fái að viðgangast? Þetta er ekkert annað en aðför að vísindalegum rannsóknum og aðför að sjáfstæði frumkvöðla og frumkvöðlafyrirtækja, sér í lagi þeim smærri. Nú eru einhverjir frumkvöðlar hliðhollir þessum hugmyndum en það eru mörg af þeim þau sem búast við að fá aukin fjárútlát beint vegna aðgerðanna eða græða á þeim beint á einhvern hátt, að hljóta aukinn starfsframa, fá að vera með í tengslanetinu og svo framvegis.

Afrita slóð á umsögn

#10 Guðmundur Rúnar Guðmundsson - 06.10.2020

Fólk þarg að taka á sínum gjörðum og mistökum...

Afrita slóð á umsögn

#11 Greta Ósk Óskarsdóttir - 07.10.2020

Erfitt er að meta hversu gríðarlega skaðlegar þessar aðgerðir geta verið samfélaginu, en hér eru vísbendingar. Þórdís er að draga úr, smætta og skipta upp rannsóknum er varða rakaskemmdir og myglu og draga úr umhverfismælingum. Af hverju? Er ekki nú tími til að styrkja innviði og huga að umhverfi í stora samhenginu sem hinu smáa? Ef fólk lendir í rakaskemmdum og myglu sem er innimengun er það væntanlega viðkvæmara og útsettara fyrir Covid 19. Rakaskemmdir og mygla eru gríðarlega kostnaðarsamar fyrir samfélagið, ríkissjóður þar að greiða mest í heilbrigðistengd útgjöld og þriðja mest í örorku. Því eru þessar aðgerðir afturför. Á kostnað þjóðar í hag fyrirtækja og hagsmunaafla, hvers ráðherra Þórdís virðist vera fremur en ráðherra þjóðarinnar, af verkunum að dæma.

Hagræn áhrif og kostnaður rakaskemmda og myglu fyrir samfélagið og áhrif þeirra á lýðheilsu.

GRETA ÓSK ÓSKARSDÓTTIR·FIMMTUDAGUR, 10. SEPTEMBER 2020·

2007. Public Health and Economic Impact of Dampness and Mold.

D. Mudarri og W.J. Fisk.

Unnið fyrir Lawrence Berkeley National Laboratory, Indoor Environment Department LBNL stundum kölluð Berkeley Lab. LBNL er Bandarísk ríkisrannsóknastofa sem gerir rannsóknir fyrir deild Orkumála þar í landi. (e. Department of Energy). Rannsóknastofnunin er staðsett rétt fyrir ofan Kaliforníuháskóla.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0668.2007.00474.x

Æ sterkari tengsl eru að greinast milli rakaskemmda og myglu og slæmra heilsufarsáhrifa (2007) sérstaklega öndunarfæraörðugleika en fólk finnur einnig fyrir ýmsum öðrum slæmum heilsufarseinkennum þegar rakaskemmdir og mygla eru til staðar í byggingum. Það þykir hafið yfir allan vafa að slík tengsl séu til staðar (2007). Tryggingafélög hafa mörg tekið út klausur um bætur vegna rakaskemmda og myglu í húsnæði því mikil aukning hafði verið af slíkum málum í Bandaríkjunum árið 2007 þar sem gera þurfti við húsnæði og oft enduðu mál í lögsóknum til að ákvarða hver ætti að greiða fyrir viðgerðirnar. Þessi grein var rituð fyrir löggjafarvaldið til upplýsinga og til stuðnings þegar löggjafarvald fer yfir stöðu mála og leggur til aðgerðir sem miðast að því að bregðast við og koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu í byggingum.

Til þess að gera sér í hugarlund umfang þess skaða sem þetta vandamál gæti verið að valda heilsu fólks í landinu lögðu höfundar mat á það hversu mörg tilfelli af astma væru talin tengjast beint rakaskemmdum og myglu á heimilum. Höfundar mátu 30-50% meiri líkur á astma og öndunarörðugleikum ef rakaskemmdir eða mygla voru til staðar á heimili viðkomandi sjúklings.

Bestu gögn sem til voru árið 2007 gáfu til kynna að um 50% heimila í Bandaríkjunum væru rakaskemmd eða mygluð. Það væri því um helmingur fólks í landinu sem 30-50% meiri áhætta væri á að þróuðu með sér astma eða öndunarörðugleika.

Með sínum útreikningum mátu höfundar að umþaðbil 21% astmatilfella mætti rekja til rakaskemmda og myglu á heimilum. Því meta þeir sem svo að af 21.8 milljón tilfellum af astma í Bandaríkjunum (2007) megi rekja 4.6 milljón astmatilfelli beint til rakaskemmda og myglu á heimili viðkomandi. Þeir túlka það svo að lýðheilsuáhrifin séu talsverð og mögulega væri hægt að koma í veg fyrir þessi áhrif með réttri lagasetningu og átaki í að koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu á heimilum.

Kostnaðinn af astmatilfellum barna og fullorðinna almennt mátu höfundar umþaðbil 17 milljarða dollara (e. 17 billion dollars) á ári ef miðað var við tölulegar forsendur sem til staðar voru fyrir árið 2004.

Því mætti reikna út að kostnaður af astmatilfellum sem mætti rekja beint til rakaskemmda og myglu á heimili væru 3,5 milljarðar dollara (e. 3.5 billion dollars) árlega. Sá kostnaður einn bara af astmanu einu sem þessar skemmdir á húsum valda, ættu að réttlæta sterk viðbrögð frá samfélaginu. Miklar líkur séu á öðrum heilsufarsvandamálum sem ekki var búið að mæla (ritað 2007) sem ætti enn fremur að hvetja fólk til aðgerða.

Í þessari grein var aðeins litið til rakaskemmda og mygla á heimilum fólks. En höfundar telja mikla ástæðu til að skoða skólabyggingar, skrifstofubyggingar og húsnæði opinberra stofnanna, enda benti margt til þess að aðstæður þar væru síst betri en á heimilum landsmanna.

Niðurstöður voru þær að það sé til mikils að vinna að koma í veg fyrir rakaskemmdir og myglu i byggingum, efnahagslega og fyrir lýðheilsu íbúa landsins.

2020. Hazardous air pollutant exposure as a contributing factor to COVID-19 mortality in the United States

Michael Petroni, Dustin Hill, Lylla Younes, Liesl Barkman, Sarah Howard, Brielle Howell, Jaime Mirowsky og Mary B Collins.

Ný rannsókn sýnir aukna dánatíðni af Covid 19 á svæðum þar sem mengun er meiri. Rakaskemmdir og mygla eru ein tegund af umhverfismengun, því má leiða líkur að því að fólk sem útsett hefur verið fyrir rakaskemmdum og myglu á heimili eða vinnustað, sé líklegt til að vera útsettara fyrir verri afleiðingum af Covid 19 sýkingu. https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/abaf86

Afrita slóð á umsögn

#12 Greta Ósk Óskarsdóttir - 07.10.2020

Alþingi. Frumvörp, lög, fyrirspurnir, tillögur og beðnir um skýrslur sem varða rakaskemmdir og myglu.

GRETA ÓSK ÓSKARSDÓTTIR·FÖSTUDAGUR, 26. JÚNÍ 2020·

2012 Húsnæðismál á Austurlandi. Óundirbúinn fyrirspurnatími https://www.althingi.is/altext/upptokur/lidur/?lidur=lid20121214T105249

Tilvitnanir:

Jónína Rós Guðmundsdóttir, þingmaður: “Vegna þess að það hefur komið í ljós, að þessar rakaskemmdir geta valdið viðkvæmu fólki alvarlegum heilsubrest, heilsubresti.”

Guðbjartur Hannesson, þáverandi velferðarráðherra: “Þegar að menn lenda í því að hús dæmast ónýt eða að minnsta kosti þannig að þau eru óíbúðarhæf, vegna myglusveppa, að þá er eiginlega engin leið nema annað hvort tveggja að endurbyggja húsið, og oft í tilfellum verður að rífa húsið og byggja nýtt.” (...) “Vegna þess að þetta er greinilega að koma upp víðar, og ég geri alls ekki lítið úr því að það er augljóst að það er þarna, fylgir þessu, sko heilbrigðisvandmál og veikindi í framhaldinu og þá að sjálfsögðu mun heilbrigðiskerfið svo sinna því að, eðlilega.” (...) “skoðuðu málið með hvaða hætti helst, er hægt að lagfæra þessi hús, því að auðvitað verða menn að fara í þá lagfæringu því að öðru, leið, að öðruvísi þá, þá hérna... heldur þetta áfram að fólk veikist af þeim myglusveppum sem þarna eru í húsinu.”

Jónína Rós Guðmundsdóttir. Þingmaður : “Virðulegi forseti, ég þakka þessi, jákvæð, þessar jákvæðu undirtektir hæstvirts ráðherra, enda átti ég ekki von á öðru en að þær yrðu á þann veg. Mig langar til þess að beina því einnig til hæstvirts ráðherra að, hvort að ekki þurfi að skoða þetta mál bara í kerfinu heildstætt. Það er ljóst að þarna er um mjög flókið mál að ræða vegna þess að það eru engar tryggingar sem ná yfir þessa tegund tjóna, virðist vera, þannig að það þarf að skoða tryggingahlutann, það er greinilegt að eitthvað er byggingaeftirlitið ekki í nógu góðu lagi, og svo þar að auki að þá virðist einhvern veginn í heilbrigðiskerfinu þessi tegund veikinda vera vanmetin í raun og veru og oft á tíðum þegar fólk leitar læknis, að þá, þá er leitað að mörgum öðrum skýringum, þannig að ég held að þarna sé í raun og veru mál sem að, það, það, það eru síendurtekin mál upp og maður heyrir um fleiri og fleiri sem að eru í þeirri stöðu að þurfa að, í raun og veru, að leggja fram mikla fjármuni vegna þess að jafnvel húsbúnaður og annað er ónýtt vegna þessa, þessa, þessarar myglu þannig að ég spyr hæstvirtan ráðherra hvort ekki þurfi að skoða málið heildstætt.”

Guðbjartur Hannesson, þáverandi velferðarráðherra: “Hæstvirtur forseti, ég tek undir það að ég held að þurfti að taka þetta mál upp í heild og einmitt að skoða það út frá þeim þáttum sem hæstvirtur þingmaður nefndi, bæði ábyrgð verktakana, sem hefur auðvitað fyrst og fremst ábyrgð að fylgja lögum og reglum, eftirliti sé með því, eh... tryggingarnar, af hverju þessi undastaða(?) ákvæði eru, og hver á að tryggja viðkomandi aðila og hvað gerist ef viðkomandi er kominn í gjaldþrot eða fyrirtækið er hætt. Hvernig getum við þá tryggt að þeir aðilar sem eru fórnardýr rangra vinnubragða fái, fái hérna, úrbætur. Hinn þátturinn er að, að ég held að þekkingin og, og á þeim sjúkdómum sem geta leitt af myglusveppum hafi aukist mjög mikið, það hafa verið stofnuð félög sem hafa verið að fylgja því eftir og vekja athygli á þessu, ég held að það sé alveg óyggjandi að menn, eh semsagt að margir hafa veikst og verið í vandræðum og líðanin tengist beint eh... þessu ástandi húsa, þannig að ég treysti nú á að sá þáttur semsagt sé, en það, það þarf að fara heildstætt yfir þetta mál, og við höfum ekki litið á það, að það sé velferðamál að því leyti, nema hvað varðar heilbrigðiskerfið, hitt sé meira og minna regluverk annars vegar í umhverfisráðuneytinu í tengslum við byggingarreglugerðir og annað slíkt, svo hins vegar hjá þeim sem fara með tryggingamálin, en það er sjálfsagt að reyna að koma þessu þannig að, að allir aðilar setjist að borðinu og skoði þetta.”

2012-2013 Endurskoðun laga og reglna með tilliti til myglusveppa og tjóns af völdum þeirra https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=141&mnr=624 Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að skipa starfshóp sem taki til heildstæðrar endurskoðunar lög og reglur á sviði byggingarmála með tilliti til myglusveppa og þess tjóns sem þeir geta valdið. Starfshópurinn skili skýrslu með niðurstöðum sínum og tillögum að úrbótum fyrir árslok 2013 sem ráðherra greini opinberlega frá.

Þar er ritað: “vitað er um yfir 100 fjölskyldur hér á landi sem hafa þurft að yfirgefa heimili sín til lengri eða skemmri tíma á undanförnum árum vegna heilsufarsáhrifa og annars tjóns af völdum myglusveppa og tugir þeirra hafa sagt alfarið skilið við húsnæðið. Í kjölfarið skerðist einnig atvinnuþátttaka, vinnuframlag og lífsþrek margra. Myglusveppatjón getur sett líf fólks í óvissu og það getur tekið langan tíma fyrir það að ná fullum styrk og sambærilegum lífsgæðum aftur.

Svo virðist sem fá úrræði standi fólki til boða í aðstæðum sem þessum og er nauðsynlegt að stjórnvöld geri það sem í þeirra valdi stendur til að laga nauðsynlegt regluverk svo tekið verði tillit til þess skaðvalds sem myglusveppir innan húss eru og þess tjóns sem þeir geta valdið. Leggja flutningsmenn því til að umhverfis- og auðlindaráðherra verði falið að skipa starfshóp sem skoði með heildstæðum hætti alla þá þætti sem viðkoma raka og myglusveppum í húsnæði hvort sem er í íbúðar- og atvinnuhúsnæði. Í því skyni er nauðsynlegt að hópurinn skoði m.a. tryggingamál, ábyrgð húsbyggjenda og þeirra er koma að endurbótum á húsnæði, ábyrgð eigenda í tilviki leiguhúsnæðis, ábyrgð í fasteignaviðskiptum með tilliti til seljenda, kaupenda og fasteignasala, eftirlit stjórnvalda með hollustuháttum húsnæðis, áhrif myglusveppa á heilsu fólks og hvort nauðsynlegt sé að setja reglur um ástand húsa og lagfæringar með tilliti til myglusveppa og þá hvort setja eigi sérstaka mælikvarða eða opinber viðmið og þá hver þau skuli vera. Flutningsmenn telja að skoða þurfi málið út frá öllum hliðum þess með það að leiðarljósi að fyrirbyggja vandamálið og draga úr rakavandamálum og þar með algengi myglusveppa í húsnæði, skerpa á ábyrgð hönnuða, byggjenda, tjónamats- og viðgerðaraðila, umsjónarmanna og söluaðila húsnæðis (með hliðsjón af skyldutryggingum á þeirra vegum) og veita íbúum og eigendum íbúðarhúsnæðis raunveruleg úrræði sem hægt er að reiða sig á þegar upp koma tilvik myglusveppa.

Einnig þarf að skoða sérstaklega ábyrgð innflutningsaðila, söluaðila og kaupenda á byggingarefnum og byggingarhlutum, hvernig þessi efni eru geymd og varin á sölustað jafnt sem á byggingarstað. Í sumum tilfellum er myglað byggingarefni notað við byggingu nýrra húsa eða við endurbætur, ýmist vegna þess að efnið kom myglað til landsins, var geymt óvarið utan dyra á lager, í verslun eða á byggingarstað. Þá skuli starfshópurinn skoða sérstaklega þá þætti er snúa að heilbrigðisþjónustu í tengslum við heilsufar og myglusveppi og hvort velferðarráðuneytið eða landlæknir skuli gefa út klínískar leiðbeiningar til lækna og starfsmanna í heilbrigðisgeiranum að norrænni fyrirmynd.

Það þarf að auka þekkingu á því hvernig myglusveppir þrífast, hvað hægt er að gera til að koma í veg fyrir þá, hvernig má losna varanlega við þá, bæði meðal almennings og þeirra fagstétta sem málið varða.”

Einnig stendur þar um skaðsemi myglusveppa: “Skaðsemi myglusveppa.

Myglusveppir eru mikilvægur hlekkur í lífríki náttúrunnar. Þeir gegna mikilvægu hlutverki við niðurbrot næringarefna og hringrás þeirra í náttúrunni. Þegar myglusveppir eru að brjóta niður efni og verða sér úti um æti verða til ýmis efni sem fara út í andrúmsloftið og þekkjum við einna helst þau sem mynda það sem kallað er fúkkalykt. Þá framleiða þeir einnig efni með annars stigs efnaskiptum en það eru oft efni sem eru framleidd til annars en að sinna frumþörfum lífverunnar. Þessi efni eru oft mjög eitruð og er oft að finna í miklu magni bæði í gróum og svepphlutum. Gró myglusveppa finnast alls staðar og gró spíra, vaxa og mynda myglu þegar skilyrði verða hagkvæm til vaxtar. Myglusveppir og gró þeirra geta haft áhrif á heilsu þrátt fyrir að raki hafi verið upprættur. Gró geta gefið frá sér eiturefni í dvala hvort sem þau eru virk eða óvirk. Því er ekki nægilegt að drepa gró og myglu heldur þarf að fjarlægja hana og afleiðuefni eins og unnt er, eigi að taka tillit til heilsufarsáhrifa.

Myglusveppir þrífast aðeins þar sem er raki. Loftraki í híbýlum manna getur verið tiltölulega hár og því nauðsynlegt að rétt efni séu notuð til húsbygginga. Mygla nær að vaxa þar sem byggingarefnin ná ákveðnu rakainnihaldi í tiltekinn tíma. Raka- og mygluvandamál koma fram þar sem er leki, rakaþétting eða þar sem vatnstjón hefur orðið. Kjöraðstæður skapast því fyrir myglusveppi innan dyra á stöðum þar sem er viðvarandi mikill raki. Á það t.d. við um baðherbergi, þvottaherbergi, kjallara, bílskúra og fleiri slíka staði en einnig í lokuðum rýmum eða byggingarhlutum eins og í þaki eða útveggjum þar sem hætta er á rakaþéttingu, t.d. vegna kuldabrúar þar sem raki úr heitu lofti þéttist á köldu yfirborði og daggar. Að sama skapi geta léleg loftskipti myndað kjöraðstæður fyrir myglusveppi og nauðsynlegt að halda loftrakastigi lágu og gæta þess að loftskipti séu regluleg og góð.

Raka- og mygluvandamál geta verið falin og reynast eingöngu sjáanleg í tæplega fjórðungi tilfella á norðlægum slóðum. M.a. af þessum sökum er mikilvægt að aðeins skoðunarmenn með fagþekkingu séu fengnir til að meta aðstæður þegar raki kemur upp og sjá um sýnatökur. Afleiðingar af röngu tjónamati og verklegri meðhöndlun geta verið afdrifaríkar og skaðað enn frekar. Flutningsmönnum þykir rétt að starfshópurinn kanni hvort ástæða sé til þess að búa svo um hnútana að matsaðilar í slíkum málum þurfi að hafa einhvers konar vottun eða löggildingu til að geta veitt þessa sérhæfðu þjónustu.

Gró myglusveppa eru til staðar í lofti utan dyra og berast inn í híbýli manna með lofti, vatni og lifandi verum. Gró myglusveppa eru almennt ekki vandamál í lofti utan dyra og verða fyrst að vandamáli þegar þau fá að margfaldast inni í híbýlum manna þegar þau spíra, vaxa upp sem myglur og mynda enn þá fleiri gró inni í afmörkuðu rými. Þær aðstæður eru þar sem er raki og æti og þá fara myglusveppir að hafa áhrif á heilsu fólks. Til ætis teljast öll lífræn efni og þar með flest byggingarefni, svo sem timbur, fúgur, lím, málning og önnur lífræn efni sem finnast í ryki sem nóg er af í húsum.

Áhrif raka og myglusveppa í húsnæði á heilsu fólks eru mismikil og er fólk misberskjaldað fyrir áhrifum myglusveppa. Eins er mismunandi á milli tegunda hvaða áreiti þeir geta valdið en tegundirnar sem ná að vaxa upp ráðast af hagstæðum vaxtarskilyrðum og æti á hverjum stað. Til eru tegundir myglusveppa sem þrífast í húsum og gefa frá sér krabbameinsvaldandi eiturefni. Þó að oftast sé talað um myglusveppina sjálfa sem heilsufarsáhættuþátt eru einnig aðrir áhrifaþættir sem líklega skipta máli í húsnæði þar sem kemur upp rakavandamál svo sem bakteríur, rykmaurar og útgufun frá byggingarefnum. Vegna hugsanlegs samspils þessara þátta og óvissu um raunverulegt orsakasamhengi orðar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) það einfaldlega svo í skýrslu sinni frá 2009 að raki í húsnæði sé heilsuspillandi.

Fyrstu heilsufarsáhrifin sem gjarnan verður vart eru flensulík einkenni, aukin tíðni astma, öndunarfæraeinkenni og svefntruflanir. Sé fólk hins vegar berskjaldað fyrir áhrifum myglusveppa og/eða álagið er mikið og langvarandi í húsi geta áhrif þeirra m.a. verið þreyta og orkuleysi, ýmiss konar bólguviðbrögð og sýkingar, ennis- og kinnholubólgur, hósti, sjóntruflanir, jafnvægistruflanir, áreiti í slímhúð, meltingartruflanir, húðvandamál, liðverkir og truflanir í ónæmis- og hormónakerfi en áhrifin eru þó eins og áður segir mjög einstaklingsbundin. Algengustu áhrifin á börn eru hitasveiflur, sýkingar, astmi og höfuðverkur en myglusveppir geta valdið stöðugum veikindum hjá börnum og fjölmörg dæmi eru um að sýnilegustu veikindin hverfi mjög snögglega eftir að flutt er úr húsnæði þar sem myglusveppir eru til staðar í einhverjum mæli.

Áhrif myglusveppa á heilsu manna eru ótvíræð en jafnframt einstaklingsbundin og því getur verið erfitt að rekja tiltekin einkenni beinlínis til myglusveppa í húsnæði verði þeirra ekki vart á yfirborðinu. Eins getur verið erfitt að sanna með beinum prófunum tengsl milli myglusveppa í húsnæði og heilsubrests einstaklings, en sé ekki um ofnæmi fyrir myglusveppum að ræða er ekki til nein ein klínísk aðferð sem tekur af allan vafa. Ein aðferð til greiningar sem notuð er í dag er að skrá niður einkenni og athuga fylgni þeirra við veru í ákveðnu húsnæði. Þar sem myglusveppir hafa sannarlega verið til staðar í húsnæði og þeir hafa verið hreinsaðir í burtu eða ef fólk yfirgefur tiltekið húsnæði er greinileg fylgni milli heilsu íbúa og myglusveppanna. Um þrjú ár eru nú liðin frá því Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) gaf út tilskipun varðandi raka í húsnæði sem heilsufarsáhættuþátt. Nauðsynlegt er því að búa svo um að sem flestir geti búið í þurru húsnæði þar sem myglusveppa gætir ekki.”

Þar segir um viðbrögð við myglusveppum: “Viðbrögð við myglusveppum.

Algengasta orsök þess að myglusveppir dafna innan húss er vatnsleki og raki en einnig er algengt að loftun í lokuðum rýmum sé ekki nægileg og þar með hætta á að rakaþétting skapi góðar aðstæður fyrir vöxt þeirra. Orsakir vatnsleka og raka geta verið margvíslegar, t.d. gallar í nýju húsnæði, vöntun á viðhaldi eða að ranglega sé staðið að endurbótum. Almennt er ekki hægt að tryggja sig fyrir tjóni sem verður af völdum myglusveppa en hins vegar er hægt að tryggja fyrir ýmsum lekatjónum en svo kann þó að verða að þrátt fyrir að það tjón sem leki í vatnsleiðslu veldur sé bætt af tryggingum geta myglusveppir komið upp töluvert síðar sem telst þá ekki hluti af því tjóni sem upphaflega var bætt. Mikið rask getur fylgt því að uppræta myglusveppi og ekki er hægt að kaupa neinar tryggingar sem beinast gegn slíku tjóni. Sé byggingargalli ástæða þess að húsnæðið myglar gildir trygging byggingarstjóra fyrstu fimm árin eftir lokaúttekt hússins. Þó getur verið erfitt að sækja bætur í slíka tryggingu því að engin opinber viðmið eru til um hvenær húsnæði telst það illa farið af völdum myglusveppa að ekki dugi að hreinsa sveppina í burtu án þess að rífa niður og fjarlægja sýkt byggingarefni eða að húsnæðið sé til að mynda óíbúðarhæft. Þá getur einnig reynst flókið fyrir leigjendur að fá úrbætur á leiguhúsnæði vegna myglusveppa þar sem erfitt getur verið að sýna fram á að húsnæðið sé alvarlega gallað enda bregst fólk á misjafnan hátt við myglusveppum og magni þeirra í híbýlum. Þá eiga opinberir eftirlitsaðilar gjarnan erfitt með að úrskurða íbúðarhúsnæði óíbúðarhæft þar sem opinber viðmið skortir. Lendi fólk í þeirri örlagaríku aðstöðu að myglusveppir komi upp í íbúðarhúsnæði getur því reynst afar erfitt að ná fram rétti sínum og oftar en ekki er raunin sú að fólk þarf einfaldlega að bera sitt tjón sjálft og getur það í mörgum tilvikum verið töluvert.

Mörgum sem fá einkenni vegna raka og myglu í húsnæði reynist ómögulegt að umgangast innanstokksmuni sína áfram án hreinsunar og meðferðar. Benda þarf fólki sem lendir í þessum aðstæðum á að við hreinsun og meðferð þarf að nota viðurkenndar aðferðir, ef það er gert næst oftast góður árangur. Slíkt dugir þó jafnvel ekki í öllum tilfellum vegna ofurnæmis sem íbúar hafa þróað með sér fyrir einkennum myglusveppanna og þá þarf að farga innbúi og eigum. Eins getur framkvæmd hreinsunar á búslóð í leiguhúsnæði, sem deilt er um ábyrgð og viðgerð á, lent í uppnámi þar sem rýma þarf húsnæðið með litlum fyrirvara og leigjendur eiga í engin hús að venda með grómengaða búslóð sína. Þá fylgja tjónum sem þessum oft dýr og flókin málaferli þar sem úrskurður mála byggist á lögum þar sem myglusveppir eru ekki einu sinni nefndir á nafn.

Eldra fólk, börn, astma- og ofnæmissjúklingar og fólk með bælt ónæmiskerfi er í sérstökum áhættuhópi fyrir áhrifum myglusveppa. Þegar skoða á lög um aðbúnað og húsnæði fólks með tilliti til heilsufarsþátta eru ákveðnir hópar sem þurfa sérstaka skoðun með úrræði í huga. Barnafólk sem býr í leiguhúsnæði hefur síðastliðin ár kvartað mjög undan úrræðaleysi þegar erfið myglutilvik koma upp.

Flutningsmenn telja nauðsynlegt að tekin verði til heildstæðrar skoðunar lög og reglur sem geta tekið til myglusveppa og tjóns sem þeir valda. Við rannsókn þessara mála má auk þess gera ráð fyrir að önnur atriði komi til skoðunar en nefnd hafa verið hér og er mikilvægt að allar mögulegar leiðir til forvarna og úrbóta verði kannaðar í þaula og niðurstöðum skilað fyrir árslok 2013. Rétt sé að skoða hvaða úrræðum önnur lönd sem eru komin hvað lengst í þessum málum hafa beitt. Telja flutningsmenn eðlilegt að í starfshópi sem ráðherra skipi á grundvelli þingsályktunartillögu þessarar verði aðilar menntaðir í byggingafræðum, aðili með víðtæka fagþekkingu og reynslu á sviði rannsókna á myglusveppum í húsum og heilsufarsvandamálum þeim tengdum, auk aðila með kunnáttu á þeim lögum og reglum sem gilda um húsbyggingar og húsnæðismál.”

2014 Þingsályktunartillaga. Myglusveppur og tjón af völdum hans https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill//?ltg=143&mnr=96

2015 Skýrsla starfshóps um endurskoðun laga og reglugerða með tilliti til myglusvepps í húsnæði https://www.stjornarradid.is/gogn/rit-og-skyrslur/stakt-rit/2015/04/15/Skyrsla-starfshops-um-endurskodun-laga-og-reglugerda-med-tilliti-til-myglusvepps-i-husnaedi/

2016-2017 Svarumhverfis- og auðlindaráðherra við fyrirspurn frá Valgerði Gunnarsdóttur um myglusveppi og tjón af völdum þeirra. https://www.althingi.is/altext/146/s/0667.html?fbclid=IwAR31OrBvTzZKF1LrsnGZFibJiud8PVkmKpvT2Rqz5WJlch2svBc2HDSLK8I

2019-2020 Tillaga til þingsályktunar um gerð leiðbeininga um úttektir og mat á rakaskemmdum og myglu og heilsukvillum af þeirra völdum. https://www.althingi.is/altext/150/s/1085.html?fbclid=IwAR2XlNQAIAwKXudQEcGFFiwrFicYGfXnqqMvA3JnJAimZP3Wt91OZl4Yu04

2019-2020. Tjón af völdum rakaskemmda og myglusvepps á fasteignum ríkisins. beiðni um skýrslu til fjármála- og efnahagsráðherra: https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=150&mnr=942

2019-2020. Tjón af völdum rakaskemmda og myglusvepps í fasteignum og um réttarstöðu eigenda þeirra. Beðni um skýrslu til félags- og barnamálaráðherra: https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=150&mnr=940

2019-2020. Tjón af völdum rakaskemmda og myglusvepps í leikskólum og grunnskólum. Beðni um skýrslu til mennta- og menningarmálaráðherra://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=150&mnr=941

2019-2020. Svar Þórdísar Kolbrúnar R. Gylfadóttur við fyrirspurn Halldóru Mogensen um Rannsóknastofu byggingariðnaðarins. https://www.althingi.is/altext/150/s/2027.html?utm_source=skriflegsvor&utm_medium=tolvupostur&utm_campaign=sjalfvirksending

Afrita slóð á umsögn

#13 Vísindafélag Íslendinga - 07.10.2020

Vísindafélag Íslands er óháður félagskapur vísindamanna á öllum sviðum vísinda. Hlutverk þess er meðal annars að styðja vísindalega starfsemi, stuðla að samvinnu meðal aðila sem sinna vísindum og vinna að bættu starfsumhverfi vísinda hér á landi.

Tilefni þessa bréfs eru drög að lagafrumvarpi um opingeran stuðning við nýsköpun á Íslandi sem felur í sér viðamiklar breytingar á þeirri starfsemi sem nú fellur undir Nýsköpunarmiðstöð Íslands.

Vísindafélag Íslands hefur þungar áhyggjur af því að þær aðgerðir sem kveðið er á í frumvarpinu séu ekki nógu vel ígrundaðar og feli í sér meiri skaða en ávinning fyrir nýsköpun og tækniþróun á Íslandi.

Í frumvarpsdrögunum er kveðið á um að Nýsköpunarmiðstöð Íslands skuli lögð niður og að hluta til verði í hennar stað stofnað óhagnaðardrifið einkahlutafélag, Nýsköpunargarðar, alfarið í eigu ríkisins. Ríkið mun veita Nýsköpunargörðum rekstrarfé og munu eignir Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands í formi tækja og búnaðar renna til hins nýja ríkisrekna einkahlutafélags.

Nýsköpunargarðar munu taka við hluta af starfsemi og hlutverki Nýsköpunarmiðstöðvar en önnur verkefni verða ýmist lögð niður eða þeim dreift á aðra aðila. Þannig munu efnagreiningar verða í höndum MATÍS og gert er ráð fyrir að byggingarrannsóknir verði framkvæmdar á óskilgreindum stöðum í kerfinu, fjármagnaðar af nýjum samkeppnissjóði í byggingariðnaði fyrir það fé sem áður var veitt beint til NMÍ.

Vísindafélagið hefur áhyggjur af því að þessar aðgerðir lýsi miklum vanskilningi á eðli þekkingarstarfs. Við teljum mikla hættu á því að þessar aðgerðir muni vinna mikinn skaða á rannsóknarinnviðum á Íslandi. Þessir innviðir felast bæði í þeim tækjabúnaði sem til staðar er, sem og þeim samlegðaráhrifum sem felast í að reka þá á einum stað auk þeirrar þekkingar sem um rannsóknirnar skapast á þeim stað sem þær eru framkvæmdar. Með því að tvístra starfi NMÍ á svo marga staði er mikil hætta á að sú kunnátta og hæfni sem felst í mannauði stofnunarinnar glutrist niður og það taki langan tíma að byggja hana upp aftur. Vísinda- og rannsóknastarf er mjög háð því að samfella haldist í starfinu og þeim innviðum sem að því snýr og því þarf að stíga varlega til jarðar þegar starfsemi er lögð niður eða færð til innan kerfisins.

Ekki er vel rökstutt í frumvarpinu að samkeppnissjóður fyrir rannsóknir byggingariðnaði muni sannarlega ná að gegna því hlutverki sem NMÍ gegnir nú. Ekki er sjálfgefið að það sé bolmagn og þekking til staðar annars staðar í kerfinu til þess að sinna því þjónustuhlutverki við byggingariðnaðinn sem NMÍ hefur gert til þessa. Hætta er á að ef fjármagninu er dreift á marga staði í smærri skömmtun verði meiri sóun í kerfinu en þegar þessum rannsóknum sé sinnt af stofnun með skilgreint hlutverk þar að lútandi sem hefur yfir nauðsynlegri þekkingu og tækjabúnaði að búa. Mun eðlilegra hefði verið að stóla áfram á þá kjarnastarfsemi sem felst í byggingarannsóknum NMÍ og bæta við samkeppnissjóði í geiranum til þess að auka sveigjanleika kerfisins. Þannig væri unnt að hámarka árangur með því að tryggja nauðsynlega kjarnastarfsemi en opna fyrir nýjar hugmyndir og þekkingarmyndun sem stofnunin sinnir síður.

Það er heldur ekki augljóst að hlutverk NMÍ í rannsóknum sem snúa að efnagreiningum eigi betur heima í MATÍS en í NMÍ, og ekki vel rökstutt að sú stofnun hafi yfir nauðsynlegri reynslu og þekkingu að búa til þess að taka við því hlutverki.

Stjórn Vísindafélags Íslands fagnar því að stjórnvöld hafi hug á því að hlúa að nýsköpun í landinu. Það er þó okkar mat að endurskipulagning stofnana eins og NMÍ þurfi lengri aðdraganda og betri ígrundun til þess að tryggja að ávinningurinn af aðgerðunum verði sannarlega meiri en mögulegur skaði af þeim.

Við erum jafnframt fús til að funda með viðeigandi embættis- eða nefndarmönnum til að ræða umsögn okkar.

Með vinsemd og virðingu,

Stjórn Vísindafélags Íslands,

Erna Magnúsdóttir, dósent við læknadeild HÍ, forseti

Eyja Margrét Brynjarsdóttir, prófessor í heimspeki og hagnýtri siðfræði við HÍ, féhirðir

Eyjólfur Ingi Ásgeirsson, dósent við Verkfræðideild HR, ritari

Bylgja Hilmarsdóttir, náttúrufræðingur við Landsspítala

Elmar Geir Unnsteinsson, fræðimaður við hugvísindasvið HÍ

Kristinn Pétur Magnússon, prófessor við auðlindadeild viðskipta- og raunvísindasviðs HA

Sigrún Ólafsdóttir, prófessor við félagsvísindadeild HÍ

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#14 Greta Ósk Óskarsdóttir - 07.10.2020

„Að mati starfshópsins er einnig afar mikilvægt að Mannvirkjastofnun ræki hlutverk sitt hvað varðar það að annast og stuðla að rannsóknum á sviði byggingarmála og að Nýsköpunarmiðstöð Íslands verði í auknum mæli gert kleift að sinna byggingarannsóknum, ekki síst vegna þeirra vandamála er lúta að raka og myglu í húsnæði. Í því sambandi er mikilvægt að fjármagn verði lagt í auknar rannsóknir á sviði byggingareðlisfræði og viðhaldi bygginga. Þá væri æskilegt og afar gagnlegt í því sambandi að Mannvirkjastofnun hefði frumkvæði að því að aflað verði með markvissum hætti þeirra gagna sem viðkomandi stofnanir og eftirlitsaðilar hafa um raka- og mygluvandamál í húsnæði og birti með reglubundnum hætti tölfræði um málefnið.“

Skýrsla Starfshóps um endurskoðun laga og reglugerða með tilliti til myglusvepps í húsnæði. Mars 2015. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið.

https://www.ust.is/library/Skrar/Einstaklingar/Graenn-lifstill/Heimilid/Mygluskyrsla_og_fylgiskjal.pdf

Afrita slóð á umsögn

#15 Sveitarfélagið Skagafjörður - 08.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn Sveitarfélagsins Skagafjarðar um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#16 Háskóli Íslands - 08.10.2020

Reykjavík, 7. október 2020

Efni: Umsögn um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun

Háskóli Íslands fagnar markmiði frumvarpsins, að efla opinberan stuðning við nýsköpun á landinu með

sveigjanlegu stuðningskerfi, sterkum tengslum við háskólasamfélag, atvinnulíf og hagaðila og áherslu á nýsköpun á landsbyggðinni. Háskólinn telur það einnig mikilvægt að boðið sé upp á tæknilega aðstöðu fyrir sprotafyrirtæki í nýsköpun, þar á meðal aðgang að sérhæfðum tækjabúnaði og að viðkomandi skipulagsheild hafi yfir að ráða sérhæfðu starfsfólki sem búi yfir færni og þekkingu til að vinna með viðkomandi tæki og veita þá aðstoð sem nýsköpunarfyrirtæki hafa sótt til Nýsköpunarmiðstöðvar.

Þá getur Háskóli Íslands heils hugar tekið undir eftirfarandi fullyrðingu í greinargerð með frumvarpi:

Frumkvöðlar og sprotafyrirtæki á þessu sviði þurfa oft og tíðum aðgang að dýrum tækjabúnaði og aðstöðu sem er ekki á færi þeirra sjálfra að fjárfesta í á fyrstu stigum, nema í samvinnu við fleiri aðila. Þróun vöru eða þjónustu á sviði hátækni kallar gjarnan á margra ára rannsóknir og þróunarstarf, mikla sérþekkingu og aðkomu „þolinmóðs“ fjármagns. Þá er mikilvægt að nýta vel þann mannauð sem hefur sérþekkingu á sviði hátækni því ef vel er á haldið geta mikil tækifæri falist á þessu sviði.

Það er þó tvennt sem Háskólinn hefur áhyggjur af hvað varðar frumvarpið, annars vegar er það fjármögnun miðað við hlutverk Nýsköpunargarða ehf. og hins vegar félagaform skipulagsheildarinnar. Í tilkynningu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins til kynningar á frumvarpi þessu kemur fram að bein framlög úr ríkissjóði til Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands hafi verið 700 m.kr. árlega, að undanskildum kostnaði við húsnæði stofnunarinnar í Keldnaholti, en eftir breytinguna er áætlað að um 350 m.kr. verði eftir í ríkissjóði að lokinni endurskipulagningu. Samkvæmt frumvarpinu má gera ráð fyrir að 350 m.kr. verði nýttar m.a. í samkeppnissjóð um byggingar- og mannvirkjarannsóknir, sérstaka skrifstofu nýsköpunarmála, sterkari umgjörð fyrir starfsemi starfrænna smiðja, greiða hluta launa þeirra starfsmanna sem færast yfir til Matís og verkefnasjóð fyrir nýsköpun í samstarfi við landshlutasamtök sveitarfélaga og sóknaráætlanir landshluta. Það vekur upp spurningu hversu mikið framlag muni renna til Nýsköpunargarða ehf.

Samkvæmt frumvarpinu er hlutverk Nýsköpunargarða ehf. mjög umfangsmikið en félagið á að annast rekstur hátækniseturs, bjóða upp á tæknilega aðstöðu fyrir sprotafyrirtæki í nýsköpun, veita aðgang að sérhæfðum tækjabúnaði, veita viðskiptavinum ráðgjöf og þjónustu, taka þátt í rannsóknarverkefnum, sinna verkefnum sem rannsóknastofa byggingariðnaðarins og hafa yfir að ráða sérhæfðu starfsfólki. Þá er ráðherra heimilt að ákveða að félagið yfirtaki samninga og aðrar skuldbindingar vegna rannsókna- og samstarfsverkefna Nýsköpunarmiðstöðvar.

Ekki verður betur séð en að stórum hluta sé verið að færa starfsemi efnis-, líf- og orkutækni Nýsköpunarmiðstöðvar (ELO) yfir í nýtt félagaform. Í dag starfa, samkvæmt heimasíðu Nýsköpunarmiðstöðvar, 19 manns á sviði ELO (að undanskildum þeim starfsmönnum sem sinna verkefnum fyrir byggingariðnaðinn). Stór hluti þeirra eru sérfræðingar sem eiga að vinna tiltekna þætti í styrkumsóknum, sjá um tækjabúnað stofnunarinnar auk þess að selja þjónustu. Miðað við hlutverk Nýsköpunargarða ehf. má álykta að fyrirtækið þurfi áþekkan fjölda starfsmanna og nú eru hjá ELO til að sinna starfinu, þó svo að Háskólinn útiloki ekki að hagræða megi í rekstri.

Ljóst er að rekstrarkostnaður Nýsköpunargarða ehf. verður töluverður. Má þar fyrst nefna launakostnað, kostnað við leiguhúsnæði í Vatnsmýrinni, viðhaldskostnað tækja en auk þess má nefna kostnað við að sérhanna og setja upp nýja aðstöðu í Vatnsmýrinni, endurnýja úreltan tækjabúnað sem mun ekki flytjast frá Nýsköpunarmiðstöð o.fl. Rekstrarmódel Nýsköpunargarða ehf. virðist ganga út frá því að töluverðar tekjur séu að berast úr styrkumsóknum auk þess sem einhverjar tekjur berist af sölu á þjónustu og þá fái félagið fast framlag frá ríkinu. Það er áhættusamt rekstrarmódel að ganga út frá því að skipulagsheild hafi árlegar fastar tekjur af styrkumsóknum sem standi að stórum hluta undir rekstri félagsins. Og er enn meiri áhætta fólgin í því að treysta á að breyting á formi skipulagsheildar, þ.e. úr stofnun yfir í ehf. hafi engin áhrif á styrkjamöguleika. Hafa ber í huga að til þess að fá þessar tekjur þurfa Nýsköpunargarðar ehf. að hafa sérfræðinga í starfi til að uppfylla þær skuldbindingar sem þegar hefur verið stofnað til, skrifa nýjar styrkumsóknir og ekki síst vinna þá vinnu sem lofað er í styrkumsóknum. Það þarf því að skoða sérstaklega hversu auðvelt það er að hagræða í rekstri og á sama tíma mæta skuldbindingum Nýsköpunarmiðstöðvar. Fyrirtæki sem byggir rekstur sinn að stórum hluta á styrkjum mun aldrei vera í stöðugum rekstri.

Þrátt fyrir þá staðreynd sem kemur fram í greinargerðinni um að ekki sé til fyrirstöðu að Nýsköpunargarðar ehf. sem óhagnaðardrifið félag í rannsóknarstarfsemi sæki um erlenda og innlenda styrki og óski eftir að taka við skuldbindingum NMÍ gagnvart þeim styrkjum sem þegar hafa verið veittir, verður að hafa í huga að það eru ákveðnar reglur sem gilda um samþykki Evrópusambandsins á skipulagsheildum og mat á fjárhagslegri getu þeirra . Markmið með þessu mati (áreiðanleikakönnun) er m.a. að kanna hvort að félagið hafi fjárhagslega getu til að endurgreiða styrk Evrópusambandsins standi félagið ekki við skuldbindingar sínar. Opinberar stofnanir þurfa skiljanlega ekki að fara í þetta mat en annað gildir um einkahlutafélög sem lögum samkvæmt hafa takmarkaða ábyrgð. Nýsköpunarmiðstöð er með átta evrópuverkefni enn í gangi og eru þeir styrkir allir 100% fjármagnaðir af Evrópusambandinu, en það er ekki sjálfgefið að svo sé, og líklegt er að styrkir nær markaði séu það ekki og krefjist því mótframlags ef ekki er um að ræða opinbera stofnun. Nýsköpunarmiðstöð hefur fengið tæpar 3 milljónir evra úr H2020.

Það er vert að benda á að nýstofnað ehf. mun ekki fá sömu meðferð og skora jafnhátt í áreiðanleikakönnun og opinber stofnun. Það kann m.a. að hafa áhrif á styrkjamöguleika í framtíðinni sem og yfirfærslu núverandi samstarfssamninga. Þá tekur þetta mat nokkurn tíma og í millitíðinni kann það að hafa áhrif á núverandi verkefni og þær umsóknir sem til stendur að vinna, sem mun síðan hafa áhrif á tekjumöguleika félagsins. Það má einnig velta því upp hvort heppilegt sé að ríkið sé að stofna ehf. um starfsemi sem er háð styrkjum og mun þar að leiðandi verða í samkeppni við önnur ehf. í landinu um styrki og verkefni.

Háskóli Íslands ítrekar mikilvægi hátækniseturs sem m.a. býr yfir sérfræðingum og tæknilegri aðstöðu fyrir sprotafyrirtæki í nýsköpun. Til þess að hátæknisetrið þjóni tilgangi sínum þarf ríkið að tryggja rekstur þess með viðeigandi fjárframlagi og hentugu félagaformi.

Virðingarfyllst,

Jón Atli Benediktsson, rektor

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#17 Valdimar Össurarson - 08.10.2020

Frumvarp þetta er samið án alls samráðs við hagsmunasamtök hugvitsfólks

Frumvarpið gengur í meginatriðum gegn þörfum nýsköpunar á frumstigi, sem þó er grundvöllur þess að markmiðum stjórnvalda um nýtingu hugvits til nýsköpunar verði náð. Ég leggst því eindregið gegn því að frumvarpið verði samþykkt í núverandi mynd og án samráðs við þessa mikilvægu hagsmunaaðila.

Frumvarpið hefur þann megintilgang að leggja niður Nýsköpunarmiðstöð Íslands og beina því almannafé sem til hennar hefur runnið inn í einkahlutafélag; að því er virðist til að auðvelt sé að selja það einkaaðilum sem þóknanlegir eru ráðherra, og þannig munu hagnast á kostnað ríkissjóðs.

Engin haldbær skýring eða ástæða hefur verið lögð fram fyrir þessum gerningi. Í greinargerð eru markmiðin sögð þau að „efla stuðning við nýsköpun í landinu með einföldu verklagi, skýrri ábyrgð og sterkum tengslum við háskólasamfélag, atvinnulíf og hagaðila“. Öllum þessum markmiðum hefði mun betur mátt ná með áframhaldandi starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands; þó vissulega hafi verið full þörf á að skerpa þar á verklagi og breyta nokkrum lagagreinum, eins og t.d. Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna hafa ítrekað bent stjórnvöldum á.

Nýsköpunarmiðstöð Íslands starfar eftir lögum nr 75/2007 „um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun“. Í þeim lögum er margt gagnlegt að finna, sem í þessu frumvarpi er kastað fyrir róða. T.d. hefur Nýsköpunarmiðstöð Íslands þá skyldu, samkvæmt 4.gr laganna að „veita upplýsingar og leiðsögn er varðar stofnun og rekstur sprota- og nýsköpunarfyrirtækja“. Þetta er grundvallarþáttur í starfi stofnunarinnar og í raun eina aðstoðin sem stjórnvöld bjóða hugvitsfólki á fyrstu skrefum verkefna. Ekkert sambærilegt ákvæði er að finna í frumvarpinu. Þar er það nefnt í 3.gr að einkafélagið skuli „bjóða upp á tæknilega aðstöðu fyrir sprotafyrirtæki í nýsköpun“ og „veita viðskiptavinum ráðgjöf og þjónustu“. Á fyrstu stigum nýsköpunar eru frumkvöðlar ekki búnir að stofna „sprotafyrirtæki“, og samkvæmt skilgreiningum samtaka sprotafyrirækja þurfa frumkvöðlar að vera komnir all langt áfram með verkefni sín áður en þau fá slíka skilgreiningu. Greinilegt er að bæði ráðgjöf og aðstaða hins fyrirhugaða einkafélags verður seld út, en verður ekki lengur framlag hins opinbera við nýsköpun á frumstigum. Þeirri ráðgjöf og aðstoð, sem stofnað er til af almannafé, er greinilega fyrst og fremst ætlað að gagnast háskólum, stofnunum og fyrirtækjum í miklum rekstri.

Með þessu væri því lögð niður öll aðstoð hins opinbera við hugvitsfólk og frumkvöðla á fyrstu stigum verkefna.

Stjórnvöld, með ráðherra og ráðuneyti nýsköpunar í broddi fylkingar, hafa um langt skeið og á ýmsan hátt beitt sér gegn hugvitsfólki og hagsmunasamtökum þess. Sú andúð og skortur á opinberri aðstoð hefur orðið þess valdandi að mörg góð frumkvöðlaverkefni hafa orðið að engu. Nánar er þessu lýst m.a. í skýrslu sem Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna sendu Alþingi og fleiri stjórnvöldum, án nokkurra viðbragða. Ráðherra og Alþingi hafa markvisst haldið hagsmunasamtökum hugvitsfólks frá allri mótun starfsumhverfis og stjórnun eigin málefna og synjað þeim um allan stuðning af opinberu fé. Hagsmunasamtökum hugvitsmanna hefur markvisst verið haldið frá stjórnum, nefndum og ráðum á sviði nýsköpunar, og þeir fordómar eru áfram ríkjandi í þessu frumvarpi.

Orðræða þingmanna og ráðherra um „nauðsyn þess að nýta íslenskt hugvit“ hefur því reynst algerlega innantóm og greinilega til þess ætluð að slá ryki í augu kjósenda.

Á fáum stöðum íslensks stjórnkerfis þrífst spilling jafn vel og í því sem nefnt er „stuðningsumhverfi nýsköpunar“. Margt því til sönnunar er rakið í framangreindri skýrslu SFH. Gríðarlegt fjármagn streymir árlega úr sameiginlegum sjóðum landsmanna í nafni nýsköpunar. Það er því ekki að ástæðulausu að sterkir aðilar hafa olnbogað sig að þessum „kjötkötlum“ og vilja búa sér þar sem besta framtíðaraðstöðu. Lagasetning af þessu tagi er liður í því.

Hér er ætlunin að færa opinbera stofnun; Nýsköpunarmiðstöð Íslands, í búning einkahlutafélags og um leið sníða hana að þeim rekstri sem hentar gróðastarfsemi, þó í byrjun sé látið heita svo að félagið sé óhagnaðardrifið. Hagnaði má ná út úr hlutafélögum á ýmsan hátt. Það að hér skuli ætlunin að breyta NMÍ í einkahlutfélag en ekki stofnun eða ohf getur ekki bent til annars en að ætlunin sé að selja fyrirtækið einkaaðilum; og þá væntanlega þeim sem viðkomandi ráðherra hefur velþóknun á.

Slík einkavæðingaráform samræmast ekki á nokkurn hátt fyrirheitum stjórnvalda um stuðning við nýsköpun og fjálglegum yfirlýsingum þeirra um nauðsyn þess að nýta íslenskt hugvit.

Sem hugvitsmaður með langa reynslu, og sem formaður Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna, leggst ég eindregið gegn þessum lagabreytingum í óbreyttu formi, en bendi hinsvegar á nauðsyn þess að endurskoða lög og starfshætti Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, þannig að hún þjóni betur þörfum nýsköpunarverkefna á frumstigi en verið hefur.

Harðlega er mótmælt því sarmráðsleysi stjórnvalda við hagsmunasamtök hugvitsfólks sem verið hefur; bæði varðandi þetta frumvarp og í öllum öðrum efnum. Slíkir fordómar eru bein hindrun í vegi nýsköpunar.

Valdimar Össurarson

Framkvæmdastjóri Valorku ehf og formaður Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna.

Afrita slóð á umsögn

#18 Hanna María Kristjánsdóttir - 08.10.2020

Samtök þekkingarsetra (SÞS) vilja koma á framfæri eftirfarandi athugasemdum við drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun:

Forsendur, forsaga:

Í framlögðu frumvarpi er áhersla á nýsköpun á landsbyggðinni eitt markmiða laganna, sbr. 1. grein frumvarpsins „Markmið laga þessara er að efla opinberan stuðning við nýsköpun á landinu með sveigjanlegu stuðningskerfi, sterkum tengslum við háskólasamfélag, atvinnulíf og hagaðila og áherslu á nýsköpun á landsbyggðinni“. Í skýringum með frumvarpinu kemur einnig fram að „framlög til og áhersla á nýsköpun á landsbyggðinni verði aukin í samvinnu við sveitarfélög, landshlutasamtök, atvinnulíf og þekkingarsamfélög á staðnum“. Á þessum grunni eru enn fremur rakin í frumvarpinu áform um að móta „ ... umgjörð um stafrænar smiðjur (e. fab-labs) og nýsköpunar- og frumkvöðlamennt (NFM) í samstarfi við mennta- og menningarmálaráðuneyti.“ Á fleiri stöðum í skýringum með frumvarpinu er vísað í eflingu nýsköpunar á landsbyggðinni og aukningu framlaga til þeirra verkefna í samráði við aðila í héraði. Texti frumvarpsins sjálfs er, þrátt fyrir ofangreind markmið og áform, að langmestu leyti útfærsla á stofnun tiltekins einkahlutafélags um afmörkuð verkefni á grunni starfsemi og húsnæðis Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands í Reykjavík.

Stjórn SÞS fundaði í ágústlok með fulltrúum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis, í starfshópi ráðuneytanna um málefni nýsköpunar. Óskað var eftir fundinum til að fylgja eftir minnisblaði sem sent var ofangreindum ráðuneytum í nafni þekkingarsetranna í apríl síðastliðnum. Þekkingarsetrin eru netverk stofnana um land allt og starfa skv. samningum við mennta- og menningarmálaráðuneytið þar sem eitt skilgreindra markmiða er að stuðla að eflingu nýsköpunarumhverfis á landsbyggðinni. Í minnisblaðinu bjóða setrin fram krafta sína til að styðja við nýsköpunarstarf þannig að svæðisbundin þekking og sérhæfing setranna verði nýtt til uppbyggingar nýsköpunar á landsbyggðinni. Í þessu gæti sem dæmi falist rekstur frumkvöðlasetra og/eða rekstur FabLab- eða tæknismiðja í byggðum landsins.

Úrbætur á lagafrumvarpi:

Samtök þekkingarsetra vilja koma því á framfæri að brýnt er að festa í texta laganna útfærslu og framkvæmd fyrrgreindra áforma um eflingu opinbers stuðnings við nýsköpun í byggðum landsins. Þannig verði lagatextinn ekki eingöngu útfærsla á stofnun og rekstri félags um afmörkuð verkefni heldur birti hann einnig metnaðarfull markmið frumvarpsins um eflingu innviða nýsköpunar og frumkvöðlastuðnings í byggðum landsins. Samtök þekkingarsetra hafa þegar lagt til með formlegum hætti að horft verði með beinum hætti til þekkingarsetranna þegar kemur að eflingu innviða nýsköpunar á landsbyggðinni. Í því ljósi telja samtökin brýnt að löggjöfin styðji við framkvæmd þess.

Dæmi um verkefni sem þarft er að útfæra og nefna í lagatextanum sjálfum en ekki eingöngu skýringartexta, eru eftirfarandi:

• Rekstur og fjármögnun stafrænna smiðja (e. fab-labs) á landsbyggðinni. Skýr heimild verði höfð í lagatextanum um samstarf svæðisbundins atvinnulífs og þekkingarsetra sem þegar starfa að áþekkum samningsbundnum verkefnum fyrir ríkisvaldið.

• Uppbygging frumkvöðlasetra, þ.e. grunnþjónustu og -aðstöðu, í byggðum landsins. Lögfesta heimild ráðuneytisins til að gera samninga um slík verkefni við þekkingarsetur sem þegar starfa að samningsbundnum verkefnum fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið.

Virðingarfyllst,

Stjórn SÞS 2020-2021:

Hugrún Harpa Reynisdóttir, formaður stjórnar

Hanna María Kristjánsdóttir, ritari stjórnar

Óli Halldórsson, meðstjórnandi

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#19 Textílmiðstöð Íslands og Þekkingarsetur á Blönduósi ses - 08.10.2020

Blönduósi 8. október 2020

Textílmiðstöð Íslands og Þekkingarsetur á Blönduósi

Efni: Umsögn um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun.

Í fyrstu málsgrein í frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra er lögð áhersla á nýsköpun á landsbyggðinni. Í öðrum kafla greinargerðar með frumvarpinu er talað um að; efla rannsóknir og þróunarstarf og einnig er lögð áhersla á að horfa á stuðningsnetið í stærra samhengi og horfa þá til þess meðal annars hvernig auka megi menntun og færni um land allt og draga fram sérstöðu og tækifæri hvers og eins landshluta.

Textílmiðstöð Íslands og Þekkingarsetur á Blönduósi fagnar þessum áherslum en miðstöðin hefur byggt upp mikla sérstöðu á landsvísu með áherslu á textílinn og uppbyggingu Textíls-lab. Hjá Textílmiðstöðinn er verið að byggja upp stafræna rannsóknarinnviði í textíl með uppbyggingastyrk úr Innviðasjóði og með þátttöku í stóru Evrópu verkefni þar sem samstarfaðilar eru mjög framarlega í nýsköpun og þróun í tengslum við textílinn og reka stafrænar textíl smiðjur og rannsóknarstofur á sviði tækni textíls og lífræns textíls.

Hjá Textílmiðstöðinni er einnig áhersla lögð á að byggja upp rannsóknarstofur á sviði tækni textíls og lífræns textíls. Til að árangur náist þarf þessi uppbygging að vinnast í samstarfi við frumkvöðla, fræðasamfélagið, stofnanir og fyrirtæki. Rannsóknir í tengslum við stafrænan textíl, tækni-textíl og lífrænan-textíl er forsenda allrar nýsköpunar og nýtingu á íslenskum hráefnum.

Miklir möguleikar eru til staðar í tengslum við textílinn og nauðsynlegt að nemar í hönnun, rannsakendur, handverksfólk, framleiðendur, hönnuðir o.s.frv. hafa aðgengi að þekkingu og tækjakosti í tengslum við nútímalegar aðferðir við hönnun og framleiðslu textílvara með stafrænni tækni. Er hægt að benda á í þessu samhengi að síðan á seinni hluta síðustu aldar hefur svo dæmi sé tekið enginn vefnaðarframleiðsla verið í landinu.

Markmiðið er að efla innanlandsframleiðslu á textíl og textílvörum og að á Norðurlandi Vestra sé blómleg miðstöð textíls sem allir landsmenn og erlendir samstarfsaðilar hafi aðgengi að. Þar sem boðið er upp á nútímalega aðstöðu til rannsókna, þróunar og kennslu á sviði textíls. Textílmiðstöðin er eini staðurinn á landinu þar sem áherslan við uppbyggingu stafræns lab er á textílinn en þekking annars staðar á landinu við uppbyggingu fab lab smiðja hefur reynst farsæl og mikilvægt að halda því samstarfi áfram.

Textílmiðstöðin fagnar sérstaklega áherslunni í 13. gr. Þar sem lögð áhersla á að mótuð verði umgjörð um stafrænar smiðjur (e. fab-labs) og nýsköpunar- og frumkvöðlamennt (NFM) við mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Því eins og staðan hefur verið til þessa þurftu allir nemendur í hönnunarnámi á Íslandi að fara í framhaldsnám erlendis til að tileinka sér stafræna tækni. En nú er verið að vinna í að ráða bót á þessu þannig að allir nemendur í textílhönnun, fatahönnun og vöruhönnun eigi þess kost að sækja heim Textílmiðstöðina sem hluta af í sínu námi og efli þannig sína verklegu kunnáttu og kynnist möguleikum nýrrar tækni til nýsköpunar og vöruþróunar.

Í ljósi þeirrar uppbyggingar sem er að eiga sér stað í Textílmiðstöðinni og áherslu ráðherra varðandi stuðning hins opinbera við nýsköpun er mikilvægt að grein lagafrumvarpssins sé þannig úr garði gerð að fjármagn renni milliliðalaust í verkefni sem styðja nýsköpun á Landsbyggðinni. Að það sé tryggt við fjármögnun innviða að þar sem þegar er hafin öflug uppbygging að hún geti eflst enn frekar. Að það sé hægt að byggja upp starfssemi og þjónustu á landsbyggðinni sem þjónustar allt landið á sínu sérsviði enda sé um að ræða sértæka þekkingu, tækjakost og uppbyggingu. En eins og frumvarpið lítur út í dag er einungis rekstur Nýsköpunargarða tryggur.

Virðingarfyllst,

Fyrir hönd Textílmiðstöðvar Íslands og Þekkingarsetur á Blönduósi,

Elsa Arnardóttir, forstöðumaður

Viðhengi Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#20 Ágúst Þór Jónsson - 08.10.2020

Umsögn Faggildingarráðs

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#21 Aron Bjarnason - 08.10.2020

Hér er á ferðinni alvarlega misráðið verkefni, með því að leggja niður NMÍ og stofna eitthvað annað sem á að vera í samstarfi við Háskóla og fyrirtækja. Með þessu er verið að kippa undirstöðum undan framúrskarandi rannsóknarvinnu sem fer fram í dag á NMÍ.

Verkefni sem unnin eru fyrir Vegagerðina hjá NMÍ er erfitt að framkvæma annarsstaðar en hjá NMÍ bæði vegna aðstöðuleysis og vöntunar á fjármagni svo ekki sé talað um alla þá sérfræði kunnáttu þar innanhúss sem snýr að steypu, jarðefnum og ýmis konar byggingarefnum. Í samstarfi við NMÍ hefur verið þróuð gríðarlega endingargóð steinsteypa/viðgerðarsteypa sem á engan sinn líkan í veröldinni og er notuð til viðgerða á brúm víða á landinu. Sérfræðingar hjá NMÍ hafa alla tíð haft mikið frumkvæði í þróun og rannsóknarvinnu, minnast má á mygluhúsið þar sem fram fóru viðamiklar rannsóknir á myglu í húsum. Enginn hér á Íslandi fór í þessa vegferð nema NMÍ. Hætta er á að sú þekking sem þar er innanhúss glatist og sú dynamic hverfi. Þakka ber þeim öllum fyrir sérstaklega óeigingjarnt starf í þágu byggingariðnaðarins, vegagerðar og almennings alls.

Tel að þetta verkefni eigi engann rétt á sér enda erfitt að gera betur en gert er í dag.

Virðingarfyllst.

Aron Bjarnason

- Deildarstjóri Viðhalds Brúa og Varnargarða.

-Vegagerðin.

Afrita slóð á umsögn

#22 Albert Svan Sigurðsson - 08.10.2020

Um leið og ég er tilbúinn að samþykkja breytingar þannig að allar úthlutanir og veitingar samkeppnisstyrkja í nýsköpun verði færðar til Rannís og þá háðar leikreglum Vísindasiðanefndar, þá lýst mér mjög illa á að það góða leiðbeinandi starf sem Nýsköpunarmiðstöð hefur sinnt verði sett í uppnám. Ef nauðsyn er að færa málefni annað ætti að gera það á nokkrum árum þannig að mögulegt sé að ljúka verkefnum sem þegar eru vel á veg komin (yfir 2 ár), fremur en að skapa tafir á góðum nýsköpunarverkefnum um ókominn tíma með breyttu stjórnarfyrirkomulagi. Það að færa verkefni yfir í hlutafélag er slæm hugmynd þar sem eignahlutafélög eru háð ákvörðun hagnaðardrifinna stjórna og því er örugg að óarðbær nýsköpunarverkefni og langtímarannsóknir verði útundan þar sem hagnaðardrifin félög eru almennt ekki þolinmóð á fjárfestingar. Hugsanlega má tryggja framgang núverandi verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar með því að krefja nýja eignahlutafélagið um að viðhalda þeim og ljúka ferlinu. Enn betra væri þó, ef pólitísk þörf er að færa verkefni nær háskólum, að færa þau beint undir deildir háskóla en þó einnig með þeirri kvöð að núverandi verkefnum verði sinnt uns þeim er lokið. Einnig sé ég ambugur á því að Matís ohf. taki við verkefnum Efnagreiningar, þá aðallega vegna ógagnsæis sem fylgir OHF fyrirkomulaginu. Hugsanlega má gera kröfur um að Matís ohf víki hvergi frá núverandi gagnsæi og upplýsingaskyldu Efnagreiningar.

Afrita slóð á umsögn

#23 Fjórðungssamband Vestfirðinga - 09.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn landshlutasamtaka sveitarfélaga.

Virðingarfyllst,

Sigríður Ólöf Kristjánsdóttir

framkvæmdastjóri

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#24 Samband íslenskra sveitarfélaga - 09.10.2020

Góðan dag

Meðfylgjandi er umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um drög að frumvarpi um opinberan stuðning við nýsköpun, mál nr. 202/2020.

Kveðja,

Kolbrún Erna Magnúsdóttir

Skjalastjóri

Samband íslenskra sveitarfélaga

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#25 Vestmannaeyjabær - 09.10.2020

Umsögn Vestmannaeyjabæjar og Skútustaðarhrepps um frumvarp til laga um opinberan stuðning við nýsköpun

Tekið er undir það meginmarkmið nýs frumvarps til laga um opinberan stuðning við nýsköpun, að styrkja opinberan stuðning við nýsköpun þannig að hlutverk og aðkoma ríkisins sé vel afmörkuð og sé í sterkum tengslum við bæði háskólasamfélag og atvinnulíf. Sérstaklega er tekið undir það markmið að styðja betur við nýsköpunarstarf á landsbyggðinni. Hins vegar mætti útfæra nánar þann hluta frumvarpsins. Við lestur frumvarpsins er erfitt að átta sig á hvers eðlis og umfang verkefna og fjármagns verða á landsbyggðinni. Í frumvarpinu er kveðið á um að framlög til áherslna á nýsköpun á landsbyggðinni verði aukin í samvinnu við sveitarfélög, landshlutasamtök, atvinnulíf og þekkingarsamfélög á staðnum. Mikilvægt er að þessi hluti frumvarpsins sé betur skýrður þannig að sveitarfélög, staðbundin þekkingarsamfélög og atvinnulíf átti sig betur á, í hverju slíkur stuðningur er fólginn. Sum sveitarfélög eru komin áleiðis með hugmyndir um uppbyggingu staðbundins nýsköpunar- og frumkvöðlastarfs, en eðlilegt er að þær einingar fái betri mynd af aðkomu ríkisins og umfangi fjármagns til einstakra eininga.

Í tl. 3.2.1 í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að með niðurlagningu Nýsköpunarmiðstöðvar verði áfram unnið ötullega að opinberum stuðningi í öllum landshlutum, þ.á.m. fræðslu og þjálfun í nýsköpun í skólakerfinu og samstarf við Vinnumálastofnun um aðstoð við einstaklinga í atvinnuleit. Þá er fjallað um að stjórnsýslu nýsköpunar verði efld í ráðuneytinu og áhersla lögð á að efla og þétta stuðningsnet nýsköpunar á landsvísu á forsendum landshlutanna sjálfra. Stutt verði við framtak aðila sem bjóða fram þjálfun, námskeið og vinnustofur á sviði nýsköpunar. Jafnframt er fjallað um að settur verði á fót verkefnasjóður fyrir nýsköpun í samstarfi við landshlutasamtök sveitarfélaga og sóknaráætlanir landshluta. Loks er fjallað um að unnið verði að sterkari umgjörð fyrir starfsemi stafrænna smiðja sem byggir á samvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis og atvinnulífs. Í þessu samhengi er tekið undir megintilgang frumvarpsins um að efla nýsköpun á landsbyggðinni, en bent á mikilvægi þess að tilgreina hvers konar starfsemi eða verkefni hægt verði að búast við að studd verði með fjárframlögum og öðrum hætti.

Mikilvægt er að einstök sveitarfélög, eða samstarf sveitarfélags, atvinnulífs og stofnana, fái aðstoð við að byggja upp og reka, a.m.k. tímabundið, starfsemi nýsköpunar-, frumkvöðla- og rannsóknarverkefna. Ekki er fjallað um í frumvarpinu, né greinargerð, hvort stofnkostnaður eða rekstur miðstöðva um nýsköpun, frumkvöðla og rannsóknarverkefna í einstökum sveitarfélögum séu styrkt með einhverjum hætti. Hætt er við að lítið verði af nýsköpunarverkefnum í litlum samfélögum án slíkrar starfsemi.

Ekki er fjallað sérstaklega um með hvaða hætti reka eigi stafrænar smiðjur (e. fab-labs) í framtíðinni, en mótuð verði umgjörð um slíka starfsemi í samstarfi við mennta- og menningarmálaráðuneytið. Mikilvægt er að ekki verði rof í starfsemi stafrænna smiðja við gildistöku laganna þann 1. janúar 2021. Slík starfsemi er að mörgu leyti nauðsynleg til að efla þekkingu ungs fólks og stuðla að aukinni nýsköpun meðal ungu kynslóðarinnar.

Að þessu sögðu er lögð fram jákvæð umsögn um megintilgang frumvarpsins, en lagt er til að sá hluti frumvarpsins sem snýr að eflingu nýsköpunar á landsbyggðinni og áframhaldandi starfsemi stafrænna smiðja verði útfærður betur í lögunum. Vestmannaeyjabær og Skútustaðahreppur eru langt komin með útfærslu uppbyggingar um þróun starfsemi nýsköpunar í sveitarfélögunum og vonast til að hægt verði að skýra aðkomu ríkisins að slíkri nýsköpunarstarfsemi sem allra fyrst.

Íris Róbertsdóttir, bæjarstjóri Vestmannaeyja

Sveinn Margeirsson, sveitarstjóri Skútustaðarhrepps

Afrita slóð á umsögn

#26 Matthildur Ásmundardóttir - 09.10.2020

Góðan dag.

Meðfylgjandi er umsögn fyrir Sveitarfélagið Hornafjörð.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#27 Greta Ósk Óskarsdóttir - 09.10.2020

þetta er það sem Þórdís Kolbrún á að vera að gera. Þess í stað er hún að loka Rannsóknastofu byggingariðnaðarins.

„Alþingi ályktar að fela félags- og barnamálaráðherra, í samráði við heilbrigðisráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, að stofna sérfræðihóp sem hafi það verkefni að gera leiðbeiningar um hvernig framkvæma skuli úttektir og mat á rakaskemmdum og myglu og heilsufarsáhrifum sem þær geta haft. Skal hann skipaður fulltrúum frá félags- og barnamálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, Rannsóknastofu byggingariðnaðarins, Umhverfisstofnun, Mannvirkjastofnun, Vinnueftirlitinu og embætti landlæknis.

Ráðherra skal skila Alþingi skýrslu með tillögu að leiðbeiningum eigi síðar en 1. mars 2021.“

https://www.althingi.is/altext/150/s/1085.html?fbclid=IwAR1I7M05iL4w40IiHHqQM9pTmLM-Q-Yk3ckGSAr3E344jvi_ANKY6pB4XtU

Afrita slóð á umsögn

#28 SVÞ-Samtök verslunar og þjónustu - 09.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn SVÞ - Samtaka verslunar og þjónustu um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#29 Landsvirkjun - 09.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn Landsvirkjunar.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#30 Framkvæmdasýsla ríkisins - 09.10.2020

Í viðhengi má sjá umsögn Framkvæmdasýslu ríkisins.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#31 Viðskiptaráð Íslands - 09.10.2020

Góðan dag

Meðfylgjandi er umsögn Viðskiptaráðs íslands um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#32 Arkitektafélag Íslands - 09.10.2020

Arkitektafélag Íslands gerir athugasemdir við drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun. Mál nr. 202/2020.

Arkitektafélag Íslands telur brýnt að stjórnvöld standi með faglegum og nútímalegum hætti að byggingarannsóknum og tryggi stöðugleika, fagmennsku, nýtingu og miðlun þeirra, enda mikið hagsmunamál fyrir íbúa landsins, samfélag og atvinnulíf. Óljóst er með hvaða hætti nýr samkeppnissjóður um byggingarrannsóknir skapi þekkingu sem hægt er að miðla og byggja á til frekari rannsókna. Þarna væri ákjósanlegast að skapaður yrði vettvangur fyrir miðlægan kjarna sem tæki heildrænt á rannsóknum í byggingariðnaðinum.

Mikilvægt er að staðið sé að byggingarrannsóknum með vísindalegum og markvissum hætti m.a. til að stuðla að vandaðri, endingarbetri og viðhaldsminni mannvirkjum auk þess að stuðla að nýsköpun, tækniþróun, aukinni framleiðni og lækkun kostnaðar við mannvirkjagerð. Þessar áherslur hafa alltaf verið mikilvægar og eru enn í fullu gildi.

Byggingarrannsóknir er tengjast lýðheilsu, umhverfismálum, félagslegum þáttum og sjálfbærni hefur ekki verið sinnt sem skyldi hér á landi. Þéttbýlisvöxtur skapar nýjar og fleiri áskoranir sem mikilvægt er að skilja til að skapa gott og heilbrigt samfélag.

Byggingarannsóknir þurfa að taka mið af nýjum forsendum nútímasamfélags, þéttbýlisþróun, menningar- og samfélagsþróun um leið og horft er til áunninnar þekkingar og reynslu af hinu byggða umhverfi.

Að sama skapi setjum við stórt spurningarmerki við það að RB blöðin færist yfir til Mannvirkjastofnunar en Mannvirkjastofnun er eftirlitsaðili. Mjög mikilvægt er að RB blöðin færist yfir til sjálfstæðrar stofnunar sem stendur óháð eftirlitsaðila.

Arkitektafélag Íslands óskar eftir samráði og samtali vegna þessa frumvarps.

Afrita slóð á umsögn

#33 Halla Helgadóttir - 09.10.2020

Umsögn Miðstöðvar hönnunar og arktiektúrs

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#34 Kjartan Due Nielsen - 09.10.2020

Umsögn þessi er fyrir hönd starfsmanna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands

Við styðjum heildarendurskoðun á starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands (NMÍ) en teljum áform um að leggja NMÍ niður séu vanhugsuð og muni skaða nýsköpunarumhverfið á Íslandi. Áformin virðast ekki byggð á ítarlegri greiningarvinnu og eru einnig án samráðs við mikilvæga hagsmunahópa. Þannig virðist t.d. ekki búið að meta hvaða áhrif áformin hafa á nýsköpunarumhverfið og samfélagið m.v. óbreytta stöðu annars vegar og með því að leggja miðstöðina niður hins vegar. Hver eru margföldunaráhrif af þjónustu NMÍ og hverju skilar það í þjóðarbúið?

Það er alveg ljóst í okkar huga, sérfræðinga m.a. í nýsköpunarmálum, að með þessari aðgerð er verið að draga úr stuðningi við nýsköpun á öllu landinu, á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu, en ekki efla eins og haldið er fram. Þetta er líka skoðun margra í nýsköpunarumhverfinu, sbr. samtal okkar við fjölda aðila og ýmsar umsagnir um frumvarpið, og er sérstaklega alvarlegt fyrir framtíð landsins á óvissutímum.

Ráðuneytið virðist ekki átta sig á helsta styrkleika NMÍ sem eru samlegðaráhrifin af þjónustu mismunandi deilda, sérfræðinga í viðskipta- og tækniþróun. Það er enginn aðili á markaðnum að sinna þessu á eins víðu sviði og gagnvart fyrirtækjum sem þurfa langan tíma til að vaxa, mikla sérfræðiaðstoð og aðgang að sérhæfðum tækjakosti, en sum þessara fyrirtækja hafa orðið að alþjóðlegum fyrirtækjum sem hafa gefið það fjármagn margfalt til baka til samfélagsins í formi hálaunastarfa, gjaldeyris- og skatttekna.

Í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar er nýsköpun efld með því að setja fjármagn í fjárfestingasjóð og skattafrádrátt starfandi fyrirtækja. Við söknum aðgerða gagnvart frumkvöðlum og fyrsta stigs sprotum, sem einmitt seinna verða að stórfyrirtækjum ef hlúð er vel að þeim eins og NMÍ hefur gert

Við óskum eftir því að stjórnvöld endurskoði áform sína að leggja miðstöðina niður og leggjum til að starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar verði tekin til heildarendurskoðunar og nauðsynlegar breytingar gerðar. Við starfsmenn erum tilbúin í það samráðsferli.

Auk þessarar almennu umsagnar um drög að frumvarpi fylgja hér umsagnir okkar um tiltekna þætti málsins í viðhengjum, þ.e. umsagnir um:

• Rekstrarform Nýsköpunargarða

• Ráðgjöf til frumkvöðla og sprotafyrirtækja

• Frumkvöðlasetur og stafrænar smiðjur

• Flutning efnagreininga til Matís

F.h. hönd starfsmanna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands

Viðhengi Viðhengi Viðhengi Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#35 Samtök iðnaðarins - 09.10.2020

Góðan dag,

meðfylgjandi er sameiginlega umsögn Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðnings við nýsköpun og drög að frumvarpi til laga um Tækniþróunarsjóð, mál nr. 201 og 202/2020.

Virðingarfyllst,

Björg Ásta Þórðardóttir,

yfirlögfræðingur Samtaka iðnaðarins

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#36 Listaháskóli Íslands - 09.10.2020

Listaháskóli Íslands fagnar áformum yfirvalda um að efla opinberan stuðning við nýsköpun í landinu.

Í tilefni frumvarps til laga um opinberan stuðning við nýsköpun vill LHÍ gera eftirfarandi athugasemdir:

• LHÍ telur brýnt að svið hönnunar og arkitektúrs falli undir skilgreiningar á nýsköpun í íslensku atvinnulífi og að kallað sé eftir áliti hönnunar- og arkitektúrsamfélagsins sem og Listaháskóla Íslands við mótun, val og eftirfylgni stefnu og þátta er lúta að opinberri umsýslu í tengslum við nýsköpun.

• LHÍ telur brýnt að viðhalda núverandi byggingar- og efnisrannsóknum og gefa verulega í þegar kemur að rannsóknum er tengjast hönnun, arkitektúr og manngerðu umhverfi. LHÍ telur ekki nægilega tryggt að slíkum rannsóknum og þjónustu, þeirri uppsöfnuðu þekkingu og aðstöðu, sé viðhaldið innan nýs félagaforms Nýsköpunargarða. Að hafa slíkar rannsóknir innan opinberrar stofnunar í stað einkahlutafélags tryggir samfellu þekkingar og miðlægt aðgengi að tækjabúnaði og innviðum sem einkafyrirtæki hafa varla tækifæri til að byggja upp á eigin forsendum. Þótt vissulega sé lofsvert að auka fé í samkeppnissjóði nýsköpunarverkefna og verkefna í byggingariðnaði er á sama tíma afar mikilvægt að hafa aðgengi að þekkingu og rannsóknaraðstöðu sem spara ónauðsynlegar grunnaðgerðir í hverju og einu tilfelli en nýtast þvert á móti í víða í samfélaginu.

• LHÍ telur umhugsunarefni hvort einkahlutafélag geti tryggt það hlutleysi sem opinberri stofnun ber að viðhalda, þegar kemur t.d. að prófunum og álitsgerð.

Fyrir hönd Listaháskóla Íslands

Hildigunnur Sverrisdóttir

deildarforseti í arkitektúrdeild LHÍ

Afrita slóð á umsögn

#37 Eyþór Rafn Þórhallsson - 09.10.2020

meðfylgjandi er umsókn

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#38 KLAK INNOVIT ehf. - 09.10.2020

Meðfylgjandi er umsögn Icelandic Startups um drög að frumvarpi til laga um opinberan stuðning við nýsköpun, mál nr. 202 / 2020.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#39 Kristján Leósson - 09.10.2020

Sjá umsögn í viðhengi

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#40 Jónas Þór Snæbjörnsson - 09.10.2020

Í frumvarpsdrögunum er kveðið á um að Nýsköpunarmiðstöð Íslands skuli lögð niður og að hluta til verði í hennar stað stofnað óhagnaðardrifið einkahlutafélag, Nýsköpunargarðar, alfarið í eigu ríkisins. Ríkið mun veita Nýsköpunargörðum rekstrarfé og munu eignir Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands í formi tækja og búnaðar renna til hins nýja ríkisrekna einkahlutafélags.

Nýsköpunargarðar munu taka við hluta af starfsemi og hlutverki Nýsköpunarmiðstöðvar en önnur verkefni verða ýmist lögð niður eða þeim dreift á aðra aðila. Þannig er gert er ráð fyrir að byggingarrannsóknir verði framkvæmdar á óskilgreindum stöðum í kerfinu, fjármagnaðar af nýjum samkeppnissjóði í byggingariðnaði fyrir það fé sem áður var veitt beint til NMÍ. Það er hins vegar mjög óljóst í frumvarpinu hversu mikið framlag muni renna til Nýsköpunargarða ehf af þeim 350 m.kr. sem áætlað er að renni til verkefna sem áður var sinnt af NMÍ sem hafði um 700 m.kr. árleg framlag úr Ríkissjóði. Það er áhættusamt rekstrarlíkan að ganga út frá því að starfsemin hafi árlega fastar tekjur af styrkumsóknum sem standi geti að stórum hluta staðið undir rekstri. Þvert á móti er nauðsynlegt fyrir rannsóknarstarfsemi að hafa tryggt rekstarfé til að geta sótt um styrki til rannsókna, þar sem oft er farið fram á mótframlag frá umsóknaraðila. Þar að auki er viðbúið að umrædd breyting á rekstrarformi, þ.e. úr opinberri stofnun yfir í ehf. hafi veruleg áhrif á möguleika til styrkumsókna, ekki síst erlendis, t.d. í Evrópu.

Það er töluverð hætta á því að þessar aðgerðir muni skaða rannsóknarinnviði á Íslandi. Þessir innviðir felast bæði í þeim tækjabúnaði sem til staðar er og byggður hefur verið upp á löngum tíma, sem og þeim samlegðaráhrifum sem felast í að reka þá á einum stað auk þeirrar þekkingar sem um rannsóknirnar skapast á þeim stað sem þær eru framkvæmdar. Með því að tvístra starfi NMÍ á marga staði er hætta á að tapa þeirri kunnáttu og hæfni sem felst í mannauði stofnunarinnar. Sú þróun er raunar þegar byrjuð þar sem margir starfsmenn hafa valið að leitað sér tækifæra á öðrum vígstöðvum. Vísinda- og rannsóknastarf er mjög háð því að samfella haldist í starfinu og rekstri þeirra innviðum sem að því snýr og því þarf að stíga varlega til jarðar þegar starfsemi er lögð niður eða endurskipulögð.

Þó að samkeppnissjóður fyrir rannsóknir byggingariðnaði sé vel þeginn, þá er óvíst slíkur sjóður ná að gegna því kjölfestu hlutverki sem NMÍ gegnir nú. Ekki er sjálfgefið að það sé bolmagn eða áhugi til staðar annars staðar í kerfinu til þess að sinna því þjónustuhlutverki við byggingariðnaðinn sem NMÍ hefur gert undanfarna áratugi. Hætta er á að ef fjármagninu er dreift á marga staði í smærri skömmtun verði meiri sóun í kerfinu en þegar þessum rannsóknum sé sinnt af stofnun með skilgreint hlutverk þar að lútandi sem hefur yfir nauðsynlegri þekkingu og tækjabúnaði að búa. Eðlilegra hefði verið að stóla áfram á þá kjarnastarfsemi sem felst í byggingarannsóknum NMÍ og bæta við samkeppnissjóði í byggingargeiranum til þess að auka sveigjanleika kerfisins. Þannig væri unnt að hámarka árangur með því að tryggja nauðsynlega kjarnastarfsemi sem gæti stutt við nýjar hugmyndir og verkefni sem fjármögnuð væru af sjóðum.

Það er rétt að benda á að árleg fjárfesting í byggðu umhverfi hérlendis er iðulega á bilinu 200 til 400 milljarðar, stór hluti þessarar fjárfestingar er í byggingum sem er ætlað að standa minnst 50 ár og helst mun lengur; í nútíð er verið að byggja hús framtíðar. Heildarverðmæti í byggðu umhverfi er um 10 000 milljarðar, og þar tekið tillit til árlegra afskrifta (nýbyggingarverðmætið er umtalsvert hærra). Það er þjóðhagslega mikilvægt að þessi fjárfesting nýtist sem best. Í öllum tilvikum þarf stöðugt að leita nýrra leiða til að draga úr kostnaði, bæta gæði og gera byggingar þannig úr garði að þær gegni hlutverki sínu, auk þess sem tryggja þarf að viðhald eldri bygginga skili sem bestum árangri.

Byggingar verða sífellt flóknari og þá um leið viðkvæmari fyrir mistökum. Hérlendis er veðurfar erfitt og lítill markaður ásamt mikilli sköpunarþörf einstaklinga veldur fjölbreytileika og lítil áhersla er á staðlaðar lausnir; það er mikið um einstakar, staðbyggðar byggingar. Það er því óvenju mikil þörf á grandskoðun aðferða, ábendingum varðandi heppilegar lausnir og stöðugri leit að betri og hagkvæmari aðferðum fyrir erfiðar aðstæður og breytilegar kröfur markaðarins.

Umhverfisaðstæður, byggingaraðferðir og efnisnotkun er iðulega mismunandi milli landa. Hérlendis bætist við að nánast öll byggingarefni eru innflutt. Þetta eykur á fjölbreytnina en verður til þess að þekking á eiginleikum efna og notkunargildi þeirra við íslenskar aðstæður er oft ábótavant. Hérlendis hefur reynslan sýnt að það er langt í frá tryggt að erlendar lausnir gefist alltaf vel og brýn nauðsyn að skoða vandlega allar nýjungar sem berast til landsins, hvort sem um er að ræða efni eða byggingarlausnir.

Hnattræn hlýnun (af hvaða völdum sem hún verður) mun enn auka á álag mannvirkja, erlendis er þetta tekið mjög alvarlega. Þar eru unnar áhættugreiningar varðandi hvaða áhrif þetta geti haft á mannvirki sem þegar standa; og þá hvort ástæða sé að taka þetta inn í áætlanagerð varðandi viðhald og viðhaldsaðferðir.

Það er því augljóslega mjög mikilvægt að styrkja rannsóknarumhverfið í byggingariðnaði. Hins vegar þá er margt í byggingarannsóknum sem verður ekki leyst nema með samfellu í starfseminni, annars er hætt við að rannsóknir stefni ekki að sameiginlegu markmiði og þekking glatist. Það er mjög mikilvægt að aðstaða sé fyrir hendi, bæði tæki og mannskapur, sem er stöðugt í notkun þannig að reynsla og tækjabúnaður byggist upp og sé til staðar fyrir hvern þann sem þarfnast aðstöðu; hvort sem um er að ræða nýsköpunar- og þróunarverkefni eða þjálfun (t.d. kennsla nemenda og símenntun).

Sumar rannsóknir eru mjög tímafrekar, ná yfir langt árabil og enginn einn aðili hefur sérstakan hag af árangrinum; það er heildin sem græðir mest. Dæmi um slíka rannsókn er t.d. alkalívandinn sem tók tæpa tvo áratugi að greina, finna lausn á og útfæra aðferðarfræði sem dugði í byggingariðnaðinum. Í dag er glímt við við annan útbreiddan vanda, þ.e. rakavandamál og óhollustu innandyra af þeim sökum.

Æskilegt er að rannsóknarstarfsemi sé með tryggan fjárhagsgrundvöll svo hægt sé að tryggja vissa samfellndi í rannsóknum og rekstri tækja og annarri aðstöðu. Erfitt mun reynast að tryggja reglulegan rekstur með óregluleg framlagi frá rannsóknarsjóðum með mjög takmarkað fjármagn sem mun væntanlega dreifast milli margra aðila. Hætta er á þetta muni sérstaklega bitna á umhverfistengdum verkefnum sem þurfa að ná yfir lengri tíma og eru því kostnaðar- og tímafrekari. Hjá Rannsóknastofu byggingariðnaðarins hjá NMÍ hefur t.d. staðið yfir rannsókn á langtímaeiginleikum íslenskrar steinsteypu með tilliti til öldrunar undanfarin 10 ár. Vandséð er hvernig slík rannsókn getur passað inn í hefðbundið styrkumhverfi rannsóknarsjóða.

Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að eignir og að einhverju leiti tækjabúnaður flytjist til hins nýja einkahlutafélags. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir að núverandi húsnæði verði framtíðarhúsnæði starfseminnar. Í því ljósi er rétt að benda á að húsnæði Rannsóknastofu byggingariðnaðarins er sérstaklega hannað fyrir þá starfsemi sem þar fer fram og þar er ýmis tækjabúnaður sem ekki verður settur upp í venjulegu skrifstofuhúsnæði. T.d. er þar sérstaklega styrkt steinsteypt gólf með innsteyptum festingum, svokallað spennigólf, ætlað til burðarþolsprófana. Í húsnæðinu hafa jafnframt verið útbúin rými fyrir sérstakar prófanir, með ærnum tilkostnaði. Þar má nefna: rakaklefa fyrir efnisprófanir, prófunarskápur fyrir veðrunarþol byggingareininga, svo sem glugga og hurða. Rými fyrir hljóðvistarrannsóknir og fleira. Einnig er þar tölvustýrða brotvél sem grunduð er á föstu undirlagi. Einnig er þar svæði sem sérstaklega er ætlað til steinsteypuprófana með sérstöku frárennsliskerfi. Rannsóknaraðstaða af þessu tagi er ekki tilstaðar annarstaðar á Íslandi. Miðað við það sem fram kemur í frumvarpinu og meðfylgjandi greinargerð verður ekki séða að til standi að byggja nýtt rannsóknarhús sem geti boðið upp á samskonar aðstöðu.

Því er ástæða til að óttast að rannsóknarstarfsemi Rannsóknastofu byggingariðnaðarins muni líða undir lok, sökum aðstöðuleysis og skorts á rekstarfé við þá breytingu sem frumvarpið boðar.

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#41 Ólafur Haralds Wallevik - 09.10.2020

Mál 202/2020 er varða niðurlagningu Rannsónstofu byggingariðnaðarins (Rb við NMÍ)

Árleg velta íslensks byggingariðnaðar liggur iðulega á bilinu 200-400 milljarðar króna á núvirði, og eignir í fasteignum er metnar af Hagstofa Íslands á um 9500 milljarða, að teknu tilliti til afskrifta (nýbyggingarverðmætið er mun hærra). Árlegur viðhaldskostnaður fasteigna er iðulega metinn sem 1-2% af stofnkostnaði mannvirkja sem leiðir af sér árlegan kostnað um eða vel yfir hundrað milljarða (þá er ekki tekið með heilsutjón vegna rakaskemmda, vatnstjón, mistök í nýbyggingum, …). Því er mikið í húfi að finna endingarbetri lausnir er standast íslenska verðáttu/áraun. Aukin ending er jú mjög mikilvæg í vistvænu samhengi. Leiða má að því rök að byggja megi um 2000 íbúðir á ári fyrir það fé sem er varið í viðhald mannvirkja.

Mikilvægt er að tryggja samfelldar rannsóknir og aðstöðu fyrir þær, þegar byggingarannsóknir verða aflagðar hjá Rb. Sérstaklega á það við á þessum umbreytingartímum og þá er ekki átt við Covid-krísu, heldur að það munu koma verulegar breytingar í húsbyggingum, ekki síst vegna aukinnar áherslu á vistvæni. Einnig mun innflutningur á nýjum húsum/lausnum aukast mikið.

Sjálfstæður rannsóknarsjóður er mikilvægur til að opna sem flestum möguleika á rannsóknum og þróun sem nýtist samfélaginu og einstökum aðilum. Eðli margra viðfangsefna krefst þó langtíma hugsunar og samfellu í rannsóknarstarfinu, en skammtímafjármögnun einstakra verkefna úr samkeppnissjóðum hentar illa í þeim tilfellum en yrði mjög góð viðbót.

Í öllum tilvikum er þó mikilvægt að halda utan um niðurstöður, kortleggja hvað hefur verið gert og hvaða skilningur/þekking/reynsla hefur áunnist bæði í rannsóknum og mati á hagnýtu gildi rannsóknanna. Einnig þarf að safna saman reynslu aðila frá markaðinum, kerfisfæra og miðla til notenda, hönnuða og kennara, auk þess að benda á þörf fyrir nýjar rannsóknir. Án samfellu í þessu starfi er hætt við að þekking glatist og rannsóknafé nýtist verr en skyldi.

Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að hlutafélagið Nýsköpunargarðar eignist tæki og tól sem heyra undir Rannsóknastofu byggingariðnaðarins við Nýsköpunarmiðstöð Íslands og því er æskilegt að hafa ákvæði í lögum um eign þeirra og framsal. Einnig þarf að gera ráð fyrir framtíðaraðstöðu fyrir byggingarannsóknir.

Það hefur verið sýnt fram á að Íslendingar dvelja um 90% af tíma sínum innandyra, gæði innivistar skipta því miklu varðandi heilsu og lífsgæði. Umfangsmikil vandamál varðandi innivist, sem í daglegu tali eru iðulega nefnd „mygluvandamál“, eru því verulegt vandamál og brýn þörf á að rannsaka betur hvað veldur. Hluti þeirra má leysa með styrkjum, en það má ekki höggva á æskilega samfellu í byggingarrannsóknum, þar sem það muni óhjákvæmilega valda rofi á mikilvægri rannsóknastarfsemi sem Rb (sem óháður aðili) hefur haldið úti undanfarin ár.

Það er sannarlega óvissa sem tekur við þegar heil rannsóknastofa er lögð niður og sjóður tekur við. Því er brýnt að vita hvað verður árlegt framlag í þennan sjóð , ef samfelldum rannsóknum verður framhaldið í minnst tvö ár hversu margir starfsmenn fylgja því (hversu mörg ársverk).

Afrita slóð á umsögn

#42 Byggingarvettvangur - 13.10.2020

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#43 Verkfræðingafélag Íslands - 13.10.2020

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#44 Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins - 13.10.2020

Viðhengi
Afrita slóð á umsögn

#45 Reykjavíkurborg, þjónustu- og nýsköpunarsvið - 13.10.2020

Viðhengi