Samráð fyrirhugað 30.07.2018—20.08.2018
Til umsagnar 30.07.2018—20.08.2018
Niðurstöður í vinnslu frá 20.08.2018
Niðurstöður birtar 15.01.2019

Áform um frumvarp til laga um breytingu á lögum um umboðsmann barna

Mál nr. 91/2018 Birt: 04.07.2018 Síðast uppfært: 15.01.2019
  • Forsætisráðuneytið
  • Áform um lagasetningu
  • Málefnasvið:
  • Fjölskyldumál

Niðurstöður birtar

Tvær umsagnir bárust um áformin, frá Landssamtökunum Þroskahjálp og Barnaheillum. Sömu aðilar sendu inn umsagnir við drög að frumvarpi sem unnið var í kjölfarið, sjá umfjöllun um mál nr. 123/2018 í Samráðsgátt. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi og er orðið að lögum nr. 148/2018, sjá nánar á vef Alþingis: https://www.althingi.is/altext/149/s/0734.html

Ferill máls

Málið var opið til umsagnar í gáttinni á tímabilinu 30.07.2018–20.08.2018. Umsagnir voru birtar jafnóðum og þær bárust. Skoða umsagnir. Unnið var úr þeim ábendingum og athugasemdum sem bárust og niðurstöður samráðsins birtar 15.01.2019.

Málsefni

Áformað er að gera breytingar á lögum um umboðsmann barna til þess að tryggja að embættið geti sinnt betur því hlutverki sínu að bæta hag barna og standa vörð um hagsmuni þeirra, þarfir og réttindi.

Lög um umboðsmann barna eru frá árinu 1994 og hafa tekið litlum breytingum frá gildistöku. Með lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins ‒ Barnasáttmálans ‒ hafa íslensk stjórnvöld undirgengist þær skuldbindingar að framfylgja ákvæðum sáttmálans í lögum, stjórnvaldsfyrirmælum og framkvæmd á öllum þeim sviðum sem hann nær til. Þar hefur embætti umboðsmanns barna mikilvægu hlutverki að gegna og er brýnt að kveðið sé nánar á um það hlutverk í lögum um starf umboðsmanns barna og embætti hans.

Í sáttmála ríkisstjórnarflokkanna um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis kemur fram sú sýn að gott samfélag sé barnvænt samfélag. Framfylgja þurfi ákvæðum Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, m.a. um aukin áhrif barna í samfélaginu. Einnig þurfi að tryggja jöfn tækifæri barna í frístunda- og menningarstarfi.

Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar er á málefnasviði 29 ‒ Fjölskyldumál ‒ sett fram það meginmarkmið að á Íslandi verði börnum og fjölskyldum þeirra búið gott líf, þar sem allir búi við jöfn tækifæri og öryggi sem leiði til bættra lífsgæða óháð uppruna, þjóðerni, kyni, kynhneigð, trú, fötlun eða stjórnmálaskoðunum. Þjónusta við börn og fjölskyldur þeirra verði efld, samþætt og samfelld, með samstarfi þvert á málaflokka, stofnanir og stjórnsýslu með samhæfingu, yfirsýn og heildarstefnu að leiðarljósi.

Á málefnasviðinu er sett fram sú framtíðarsýn að stuðlað verði að þátttöku allra í samfélaginu í starfi eða annarri virkni óháð uppruna. Ísland verði land sem fagnar fjölbreytileika og nýti sér þau tækifæri sem fjölmenningarsamfélagið hefur upp á að bjóða. Gott samfélag er barnvænt samfélag. Í samskiptum ríkis, sveitarfélaga og annarra verði stuðlað að jöfnum tækifærum barna í frístunda- og menningarstarfi og ákvæðum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna framfylgt, m.a. um aukin áhrif barna í samfélaginu.

Í 4. kafla málefnasviðs 29 segir jafnframt: Staða barna í íslensku samfélagi verði styrkt. Nauðsynlegt er að tryggja samræmda og markvissa stefnu í málefnum barna á öllum stigum stjórnsýslunnar eins og ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna gera ráð fyrir. Til grundvallar þurfa að liggja vandaðar greiningar og rannsóknir sem stuðla að upplýstri umræðu og faglegum ákvörðunum. Í stjórnarsáttmálanum kemur fram að gott samfélag sé barnvænt samfélag og að framfylgja þurfi ákvæðum barnasáttmálans, m.a. um aukin áhrif barna í samfélaginu. Lögfesting barnasáttmálans gerir jafnframt kröfu um að ákvæði hans verði innleidd með skipulegum hætti í lagaumhverfi og framkvæmd og að leitað sé eftir og hlustað á sjónarmið barna í öllum málum er varða þau. Þar sem Ísland er aðildarríki Sameinuðu þjóðanna ber stjórnvöldum jafnframt að líta til áherslna heimsmarkmiðanna um að tryggja öllum sjálfsögð mannréttindi. Hlutverk umboðsmanns barna er að vinna að því að fullt tillit sé tekið til réttinda, þarfa og hagsmuna barna á öllum sviðum samfélagsins. Skal umboðsmaður setja fram ábendingar og tillögur um úrbætur sem snerta hag barna.

Markmiðið sem stefnt er að með fyrirhuguðu frumvarpi er að embætti umboðsmanns barna sé öflugur og virkur málsvari barna í íslensku samfélagi og stuðli að því að stefna stjórnvalda um barnvænt samfélag nái fram að ganga.

Helstu breytingar sem fyrirhugaðar eru er að sett verði nýtt ákvæði í lög um umboðsmann barna þar sem umboðsmanni barna verður falið að afla og miðla gögnum og upplýsingum um aðstæður barna og stöðu tiltekinna hópa barna hverju sinni, í samvinnu við ýmsa aðila. Eiga þau gögn að liggja til grundvallar samræmdri og markvissri stefnu í málefnum barna á öllum stigum stjórnsýslunnar eins og ákvæði Barnasáttmálans gera ráð fyrir.

Þá gerir Barnasáttmálinn einnig kröfu um þátttöku barna í ákvarðanatöku um öll mál sem þau varðar og ber að taka réttmætt tillit til skoðana þeirra. Í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla er kveðið á um að halda skuli jafnréttisþing með tilteknum hætti sem nánar er lýst í lögunum. Til að uppfylla skilyrði Barnasáttmálans um þátttöku barna í ákvarðanatöku og stefnumótun er lagt til að sett verði ákvæði í lög um umboðsmann barna um að halda skuli reglulega Barnaþing þar sem farið verði yfir stöðu og þróun í málefnum barna á helstu sviðum samfélagsins og að niðurstöður þingsins verði kynntar hlutaðeigandi ráðherrum

Tengd mál

Innsendar umsagnir

Afrita slóð á umsögn

#1 Þroskahjálp,landssamtök - 20.08.2018

Umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar um áform um frumvarp til laga um breytingu á lögum um umboðsmann barna.

Landssamtökin Þroskahjálp vinna að réttinda- og hagsmunamálum fatlaðs fólks, með sérstaka áherslu á fötluð börn og fólk með þroskahömlun.

Samtökin fagna áformum um endurskoðun á lögum um umboðsmann barna með það að markmiði að gera embættið öflugra til að standa vörð um mannréttindi og tækifæri allra barna.

Samtökin vilja á þessu stigi sérstaklega koma eftirfarandi á framfæri.

Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.

Íslenska ríkið fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks árið 2016 og skuldbatt sig þar með til að framfylgja öllum ákvæðum samningsins. Þessi mikilvægi mannréttindasamningur tekur til allra sviða samfélagsins og hefur það að markmiði að tryggja tækifæri fatlaðs fólks til virkrar þátttöku á öllum sviðum, án mismununar og aðgreiningar. Sum ákvæði samningsins hafa eðli máls samkvæmt sérstaka þýðingu hvað varðar tækifæri fatlaðra barna og skyldu ríkisins til að verja þau fyrir mismunun og aðgreiningu. Ákvæði samningsins varðandi menntun, fjölskyldulíf og þátttöku í félagslífi eru skýr dæmi um það.

Þá eru í samningnum ákvæði sem snúa beint að réttindum fatlaðra barna, s.s. í 4. gr. samningsins sem hefur yfirskriftina Fötluð börn og hljóðar svo:

1. Aðildarríkin skulu gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að fötluð börn fái notið mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við önnur börn.

2. Í öllum aðgerðum, sem snerta fötluð börn, skal fyrst og fremst hafa það að leiðarljósi sem er viðkomandi barni fyrir bestu.

3. Aðildarríkin skulu tryggja fötluðum börnum rétt til þess að láta skoðanir sínar óhindrað í ljós um öll mál er þau varða, jafnframt því að sjónarmiðum þeirra sé gefinn gaumur eins og eðlilegt má telja miðað við aldur þeirra og þroska og til jafns við önnur börn og veita þeim aðstoð þar sem tekið er eðlilegt tillit til fötlunar þeirra og aldurs til þess að sá réttur megi verða að veruleika.

Í samningnum er lögð mikil áhersla á skyldu ríkja til að hafa mikið og virkt samráð við fatlað fólk, þ.m.t. fötluð börn, og samtök sem vinna að réttinda- og hagsmunamálum þess Í 4. gr. samningsins sem hefur yfirskriftina Almennar skuldbindingar segir um það:

Þegar aðildarríkin undirbúa löggjöf sína og stefnu samningi þessum til framkvæmdar og vinna að því að taka ákvarðanir um málefni sem varða fatlað fólk skulu þau hafa náið samráð við fatlað fólk og tryggja virka þátttöku þess, einnig fatlaðra barna, með milligöngu samtaka sem koma fram fyrir þess hönd.

Landssamtökin Þroskahjálp telja mjög mikilvægt að stjórnvöld hafi framangreindar skyldur sínar gagnvart fötluðum börnum sem og skyldur til virks samráðs mjög í huga við endurskoðun laga um umboðsmann barna þannig að lögin stuðli markvisst að því að fötluð börn njóti allra þeirra mannréttinda sem íslenska ríkinu er skylt að tryggja þeim. Samtökin lýsa jafnframt yfir miklum vilja til að taka þátt í samráði við hlutaðeigandi stjórnvöld til að þau markmið geti sem best náðst.

Afrita slóð á umsögn

#2 Þóra Jónsdóttir - 20.08.2018

Umsögn Barnaheilla – Save the Children á Íslandi um áform um breytingu á lögum um umboðsmann barna.

Barnaheill – Save the Children á Íslandi fengu ofangreint mál til umsagnar og þakka fyrir það tækifæri.

Barnaheill fagna þeim áformum sem kynnt hafa verið samtökunum um breytingar á lögum um umboðsmann barna.

Samtökin taka heilshugar undir þau sjónarmið sem koma fram í umfjöllun ráðuneytisins um málið, að umboðsmaður barna hafi sérstöku hlutverki að gegna við eftirfylgni og aðhald við framfylgd Barnasáttmálans á Íslandi. Mikilvægt er að formfesta það hlutverk umboðsmanns barna með lögum og sérstaklega vegna lögfestingar Barnasáttmálans.

Jafnframt fagna samtökin þeim sjónarmiðum sem fram koma um að gott samfélag sé barnvænt samfélag og skuli stuðlað að jafnri þátttöku allra, m.a. með aukinni áherslu á þátttöku barna til áhrifa á mótun samfélagsins, án mismununar af nokkru tagi. Hlutverk umboðsmanns barna sé að vinna að því að fullt tillit sé tekið til réttinda, þarfa og hagsmuna barna á öllum sviðum samfélagsins. Skuli umboðsmaður setja fram ábendingar og tillögur um úrbætur sem snerta hag barna.

Styrkja þarf heimildir umboðsmanns barna til að afla gagna og miðla upplýsingum um aðstæður barna til að nýta m.a. til grundvallar samræmdri og markvissri stefnu í málefnum barna á öllum stigum stjórnsýslunnar.

Barnaheill fagna áformum um að lögfesta árlegt Barnaþing þar sem farið verði yfir stöðu og þróun í málefnum barna á helstu sviðum samfélagsins og að niðurstöður verði nýttar til áframhaldandi styrkingar á réttindum barna og framfylgni þeirra.

Barnaheill hvetja stjórnvöld til að ganga enn lengra í þessu skrefi, með því að undirrita og fullgilda þriðju valfrjálsu bókunina við Barnasáttmálann, sem á að gera börnum kleift að senda kvartanir beint til Barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna. Samtökin telja það brýnt verkefni til að styrkja mannréttindi barna hér á landi og sé viðurkenning á því að börn séu í raun einstaklingar með sjálfstæð réttindi, án mismununar og óháð stétt eða stöðu.

Samtökin taka fús þátt í frekara samtali um breytingar á lögum um umboðsmann barna og um framfylgni mannréttinda barna á Íslandi.

Viðhengi